Gallery

Η «Οδύσσεια» μιας αναπαράστασης

Θ’ αρχίσω με μια μικρή σύνοψη, γιατί πρόκειται ν’ ακολουθήσει «σεντόνι»:

Περίληψη

Το παιχνίδι Assassin’s Creed κυκλοφορεί σε νέα εκδοχή με δράση στην Αρχαία Ελλάδα (AC Odyssey). Δε μ’ ενοχλεί τόσο που το παιχνίδι δείχνει μια ανακριβή εικόνα της αρχαιότητας – στο κάτω-κάτω παιχνίδι είναι. Μ’ ενοχλεί που που κάποιοι, βλέποντας το διαφημιστικό βίντεο του παιχνιδιού, πίστεψαν ότι έβλεπαν μια ιστορική αναπαράσταση και άρχισαν να πλέκουν διθυράμβους.

Ιδιαίτερα οι Έλληνες, θα έπρεπε να είχαν αντιληφθεί τουλάχιστον τα πιο χοντρά λάθη, μερικά από τα οποία βγάζουν μάτι. Ειδικά για τους Αθηναίους, που θα έπρεπε να έχουν έστω μια ιδέα για το πώς μοιάζει η πόλη τους, δε μπορώ να σκεφτώ καμία δικαιολογία.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Εισαγωγή

Χαίρομαι όταν ακούω ότι βγαίνουν ταινίες, παιχνίδια και άλλα παρόμοια προϊόντα που έχουν σχέση με την αρχαία Ελλάδα. Γι αυτό χάρηκα ιδιαίτερα όταν έμαθα ότι το παιχνίδι Assassin’s Creed πρόκειται να κάνει νέο παιχνίδι του οποίου η δράση θα τοποθετείται στην εποχή της κλασσικής αρχαιότητας. Ομολογώ πως ακόμη δεν έχω παίξει το παιχνίδι –πού χρόνος;– αλλά είχα δει τα διαφημιστικά βίντεο άλλων εκδοχών του παιχνιδιού και (με βάση τις λίγες γνώσεις που έχω για άλλες ιστορικές περιόδους) μου άφησαν θετική εντύπωση όσον αφορά την απόδοση των εποχών στις οποίες διαδραματίζονται.

Οι ισχυρισμοί των συντελεστών

Το παιχνίδι, το οποίο ονομάζεται Assassin’s Creed Odyssey, πρόκειται να κυκλοφορήσει στις 5/10/2018 και, σε σχετικό βίντεο που κυκλοφόρησαν οι συντελεστές του, διατείνονται ότι προσέλαβαν ιστορικούς συμβούλους, ότι επισκέφθηκαν την Ελλάδα και τους χώρους που απεικονίζονται στο παιχνίδι και, γενικώς, ότι κατέβαλαν κάθε προσπάθεια για ν’ αποδώσουν όσο το δυνατόν καλύτερα και ακριβέστερα την ατμόσφαιρα της κλασσικής περιόδου και τον υλικό της πολιτισμό.

Ισχυρισμοί όπως «[επιδιώξαμε] ιστορική ακρίβεια», «[προσπαθήσαμε] να βρούμε τις κατάλληλες πηγές», «εφόσον δεν είχε ακόμη χτιστεί δεν το βάλαμε», όπως καταλαβαίνετε, μ’ έκαναν να νιώθω ιδιαίτερα αισιόδοξος για το αποτέλεσμα. Φαντάζεστε λοιπόν την απογοήτευσή μου όταν είδα το διαφημιστικό βίντεο του παιχνιδιού.

Το βίντεο αυτό είναι μια ψηφιακή περιήγηση στην αρχαία Αθήνα (στην οποία τοποθετείται μέρος της δράσης) και δείχνει διάφορα τοπόσημα της πόλης στα οποία θα μπορούν οι παίκτες να κινηθούν κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού. Μολονότι τα γεγονότα του παιχνιδιού υποτίθεται ότι διαδραματίζονται στην εποχή του Περικλή, αυτό που βλέπουμε στο βίντεο είναι μια γενική απεικόνιση της Αθήνας, η οποία -αν και αποδίδει μια ατμόσφαιρα αρχαίας Ελλάδας- περιέχει άφθονα λάθη καθώς και πολλά μεταγενέστερα στοιχεία.

Η Αθήνα του παιχνιδιού μου φέρνει στο νου τις θεαματικές, αλλά ανακριβείς αναπαραστάσεις των Γερμανών κλασσικιστών του 19ου αιώνα. Την εποχή εκείνη τα ανασκαφικά δεδομένα ήταν πρακτικώς ανύπαρκτα, οπότε οι καλλιτέχνες βασίζονταν στη φαντασία τους για να αποδώσουν μια εξιδανικευμένη Αθήνα που πολύ μικρή σχέση είχε με την πραγματικότητα. Κάτι παρόμοιο φαίνεται πως έγινε κι εδώ: η ψηφιακή Αθήνα είναι αναμφίβολα θεαματική, εις βάρος όμως της ιστορικής ακρίβειας.

AC Odyssey φανταστικά σπίτια

Αριστερά, ένα Αθηναϊκό σπίτι, όπως το φαντάστηκαν οι δημιουργοί του AC Odyssey. Δεξιά, μια άποψη της Αθήνας, όπως τη φαντάστηκε ο Γερμανός ζωγράφος L. von Klenze, το 1862.

Οι ανάγκες της δραματουργίας

Φυσικά καταλαβαίνω ότι πρόκειται για παιχνίδι. Είναι λογικό το πρώτο κριτήριο να είναι η θεαματικότητα και η δράση. Έχω μάλιστα συνεργαστεί με δύο συγγραφείς, τους Ε. Weiner και C. Cameron (για δύο βιβλία του οποίου, τα The Rage of Ares και New Achilles, έχω γράψει τις ιστορικές εισαγωγές).  Έχω επίσης συνεργαστεί και στην παραγωγή εφαρμογών ψηφιακής αναπαράστασης διάφορων αρχαιολογικών χώρων, όπως η Ακρόπολη και η Κνωσός.

Μετά από αυτές τις συνεργασίες, καταλαβαίνω καλύτερα τους περιορισμούς που επιβάλλονται από την πλοκή και τη δραματικότητα, καθώς και από την ανάγκη να γίνουν κάποια πράγματα κατανοητά από το ευρύ κοινό. Επίσης ξέρω πως υπάρχουν συγκεκριμένοι περιορισμοί που έχουν σχέση με τον όγκο ενός παιχνιδιού και τους πόρους που καταναλώνει κατά τη διάρκεια της χρήσης.

 

Για να μην παρασύρονται όσοι δεν ξέρουν

Αυτό το άρθρο γράφεται για να ενημερώσει το ευρύ κοινό ότι δεν πρόκειται για ακριβή ιστορική αναπαράσταση της Ελλάδας του 5ου αιώνα, αλλά για μια πολύ γενική και γεμάτη ανακρίβειες απόδοση μιας ατμόσφαιρας ελληνικότητας.

Με λίγα λόγια, σκοπός μου δεν είναι να μειώσω την αξία του παιχνιδιού, αλλά να βοηθήσω να μην αποπροσανατολίζονται όσοι τυχόν τα εκλάβουν ως αλήθεια και πιστέψουν ότι πρόκειται για πιστή αναπαράσταση της Αθήνας.

Τέλος, όσοι παρακολουθούν αυτό τον ιστότοπο ξέρουν από παλιά ότι έχω μια μανία με την ακριβή απεικόνιση της αρχαίας Ελλάδας και της Αθήνας, όχι μόνο ως αρχαιολόγος και ξεναγός, αλλά και ως νεοφώτιστος στη δύσκολη τέχνη της ιστορικής αναβίωσης.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα ένα-ένα, με βάση αυτά που είδαμε στο βίντεο:

 

Γλωσσικά λάθη

Στις επιγραφές που ταυτίζουν διάφορα τοπόσημα, οι συντελεστές θέλησαν να χρησιμοποιήσουν και αρχαία Ελληνικά. Αξιέπαινη πρόθεση όμως, δυστυχώς, τα ελληνικά τους παρουσιάζουν σοβαρά λάθη (π.χ. «το Ωδείον Περίκλειον» και το αμίμητο «το πλοίον Παναθηναϊκός»). Κάποιες φορές ακόμη και το αγγλικό κείμενο χρειάζεται διόρθωση (Panatheaniac, αντί Panathenaic). Αυτές οι απλές πρώτες ενδείξεις θα έπρεπε να αρκούν για ν’ αρχίσουμε όλοι ν’ αναρωτιόμαστε τι άλλο δεν έχει γίνει σωστά.

AC Odyssey, το πλοίο Παναθηναϊκός

Λάθη τοπογραφίας           

Αρχικά, η θάλασσα εικονίζεται πολύ κοντά στην πόλη, ενώ τα ανασκαφικά δεδομένα δείχνουν σαφώς ότι η αρχαία ακτογραμμή ταυτιζόταν λίγο-πολύ με τη σημερινή. Στη λήψη από ΒΑ, έχει εξαφανιστεί το Φάληρο, ενώ σε μια άλλη, από Δυτικά, όλο το λεκανοπέδιο ανατολικά της Ακρόπολης έχει αντικατασταθεί από θάλασσα με νησιά, σαν να ήταν η πόλη της Αθήνας χερσόνησος.

AC Odyssey Ακρόπολη από βορειοανατολικά

Λήψη από Α και ΒΑ: είναι προφανές πως στην ψηφιακή αναπαράσταση της Αθήνας, τα νότια προάστια της πόλης είναι …βυθισμένα. Μπορείτε να συγκρίνετε το βίντεο του παιχνιδιού με ένα άλλο, που έχει ληφθεί από ΜΕΙΟ (μη επανδρωμένο ιπτάμενο όχημα, κοινώς drone). Εδώ επίσης είναι προφανές (μεταξύ άλλων) πως στην ψηφιακή του μορφή, ο Ιερός Βράχος είναι πολύ μικρότερος από τον πραγματικό.

AC Odyssey Ακρόπολη από δυτικά

Λήψη από Δ και ΝΔ: η πραγματική Αθήνα βρίσκεται στο κέντρο μιας πεδιάδας. Η θάλασσα δεν είναι ορατή προς τα Ανατολικά, γιατί ανάμεσα σ’ αυτήν και την πόλη μεσολαβεί ο Υμηττός. Στους Αμπελόκηπους πηγαίνουμε με το μετρό, όχι με πλοίο.

Επίσης προβληματική είναι η απόδοση των λόφων γύρω από την Ακρόπολη (Πνύκα, Φιλοπάππου κτλ) όσον αφορά το σχήμα και τη θέση.

Η πυκνοκατοικημένη Αθήνα των στενών δρόμων και των περίπου είκοσι χιλιάδων κατοίκων εμφανίζεται πολύ μικρότερη και πιο αραιοκατοικημένη απ’ ότι θα ήταν πραγματικά.

 

Τα πιο χοντρά λάθη

  1. Το Ωδείον του Περικλέους

Ελάχιστα είναι γνωστά για το Ωδείο του Περικλέους. Από τα αποσπασματικά ευρήματα που έχουν διασωθεί, ξέρουμε ότι ήταν ένα τετράγωνο κτίριο με πολλούς κίονες στο εσωτερικό του. Πολλοί θεωρούν πως ήταν απλά υπόστεγο, χωρίς εξωτερικούς τοίχους. Αν είχε, θα έμοιαζε εσωτερικά με το Τελεστήριο της Ελευσίνας.

AC Odyssey, Ωδείον Περικλέους

Ωδείο του Περικλή, αναπαραστάσεις

Eπάνω, ένα φανταστικό ωδείο. Κάτω, δύο αναπαραστάσεις του Ωδείου του Περικλή με βάση τις πηγές και τη σύγχρονη αρχαιολογική έρευνα: Αριστερά, ως κλειστό κτίριο, από τον Connolly. Δεξιά, ως απλό υπόστεγο, σε μακέτα του Μουσείου Ακροπόλεως.

Επιπλέον, ο Πλούταρχος αναφέρει πως η στέγη ήταν τετράρριχτη «ξεκινώντας από ένα κεντρικό σημείο». Το υπερυψωμένο «οπαίο» στο κέντρο της στέγης που βλέπουμε στο βίντεο δεν αναφέρεται σε καμία πηγή ούτε έχουν ανακαλυφθεί ίχνη του από την αρχαιολογική σκαπάνη.

Σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές, το σχέδιό του είχε επηρρεαστεί από τη σκηνή του Ξέρξη, την οποία ο Πέρσης βασιλιάς είχε εγκαταλείψει όταν έφυγε από την Αθήνα, μετά την ήττα στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, και η οποία θα πρέπει να έκανε μεγάλη εντύπωση στους Έλληνες που την είδαν.

Στην ψηφιακή αναπαράστασή του, το Ωδείο είναι ένα απόλυτα φανταστικό οικοδόμημα. Φέρει μάλιστα εξωτερική διακόσμηση από εφυαλωμένα πλακίδια, τεχνολογία που δεν μαρτυρείται στην Ελλάδα του 5ου αιώνα. Το χειρότερο είναι πως  απεικονίζεται ζωφόρος με Πέρσες πολεμιστές και κίονες περσικής τεχνοτροπίας, τα οποία είναι ουσιαστικά αντίγραφα έργων από Περσικά ανάκτορα. Όσο κι αν είχαν επηρεαστεί από τη σκηνή του Ξέρξη, αποκλείεται οι Αθηναίοι να είχαν υιοθετήσει περσική τεχνολογία, τεχνοτροπία και θεματική, ιδίως αφού η πόλη και τα ιερά της είχαν καταστραφεί ολοσχερώς από τους εικονιζόμενους. Οι μόνες απεικονίσεις Περσών που έχουμε στην αρχαία Ελληνική τέχνη της εποχής (ζωγραφική, αγγειογραφία και γλυπτική) τους δείχνει πάντα ως ηττημένους (και μάλιστα, συχνά, σε ιδιαίτερα ταπεινωτικές στάσεις).

AC Odyssey Πέρσες στο Ωδείο του Περικλή

Η ψηφιακή αναπαράσταση του Ωδείου του Περικλή με τα εφυαλωμένα πλακίδια που φέρουν πομπή Περσών πολεμιστών, είναι προφανώς εμπνευσμένη από μια αντίστοιχη στο παλάτι του Δαρείου Ι, στα Σούσα (που σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο της Περγάμου, στο Βερολίνο). Προσέξτε τις βάσεις και τα κιονόκρανα, που δεν έχουν καμία σχέση με τους δύο ρυθμούς που υπήρχαν τότε στην Αρχαία Ελλάδα, Δωρικό και Ιωνικό (ο Κορινθιακός θα εμφανιζόταν αργότερα).

  1. Ο Ναός του Ολυμπίου Διός

Βλέπουμε το ναό σε φάση –υποτίθεται– κατασκευής, με τους κορινθιακούς του κίονες ήδη τοποθετημένους και μάλιστα χρωματισμένους.

Πρώτον, ξέρουμε ότι κορινθιακοί κίονες, και μάλιστα ολοκληρωμένοι, απλά δεν υπήρχαν στο Ολυμπιείο τον 5ο αιώνα π.Χ. Ο Ναός του Ολυμπίου Διός θεμελιώθηκε από τους Πεισιστρατίδες και, όταν εκδιώχθηκαν , οι Αθηναίοι άφησαν τον μισοτελειωμένο ναό να ρημάξει. Μεγάλο μέρος του υλικού του πρέπει να χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του Θεμιστόκλειου τείχους, αμέσως μετά τη λήξη των Περσικών πολέμων. Την εποχή του Περικλή θα πρέπει να σώζονταν μόνο τα θεμέλια. Ο ναός σχεδιάστηκε από την αρχή και άρχιζε να κατασκευάζεται με νέο υλικό από τον Αντίοχο Δ΄ τον Επιφανή, τον Β΄ αιώνα π.Χ. Οι εργασίες σταμάτησαν με το θάνατο του βασιλιά, για να ολοκληρωθούν τελικά μόλις τον Β΄αιώνα μ.Χ., από το Ρωμαίο αυτοκράτορα Αδριανό, 5 αιώνες μετά τον Περικλή.

Δεύτερον, ξέρουμε ότι οι κίονες των αρχαίων ναών δεν κατασκευάζονταν μόνοι τους, πριν τον υπόλοιπο ναό. Επειδή δεν είχαν διακοσμητικό ρόλο, αλλά ήταν φέροντα στοιχεία, ανυψώνονταν παράλληλα με τους τοίχους του σηκού, ώστε να ολοκληρωθούν μαζί για να στηρίξουν το θριγκό του ναού και τη στέγη.

Τέλος, οι ραβδώσεις των κιόνων και ο χρωματισμός ήταν τα τελευταία στάδια των εργασιών, και γίνονταν μετά τη συναρμολόγηση του ναού. Πριν ολοκληρωθεί η κατασκευή, οι κίονες ήταν ακόμη αρράβδωτοι και αχρωμάτιστοι.

AC Odyssey, Ναός Ολυμπίου Διός υπό κατασκευή

Το υποτιθέμενο εργοτάξιο του Ναού του Ολυμπίου Διός (θα στηνόταν τρεις αιώνες αργότερα). Εικονίζονται οι στύλοι, μόνοι τους, ολοκληρωμένοι και χρωματισμένοι. Οι κατεστραμμένες ασπίδες στον πάγκο εργασίας είναι άγνωστο γιατί βρίσκονται εκεί. Όσο για τον γερανό που εικονίζεται δεξιά, φαίνεται ν’ αψηφά τους νόμους της φυσικής. Οι αρχαίοι Έλληνες διέθεταν αποτελεσματικότατους γερανούς, οι περισσότεροι από τους οποίους έμοιαζαν μ’ αυτούς που απεικονίζονται αριστερά.

  1. Η Ακρόπολη

Ειδικά για την αναπαράσταση της Ακρόπολης, έχω σοβαρές αντιρρήσεις, ιδιαίτερα από τη στιγμή που οι συντελεστές της εταιρείας «υπογραμμίζουν πως η Ακρόπολη με τον Παρθενώνα είναι όπως ακριβώς την έβλεπε ο Περικλής». Συγκεκριμένα:

  • Όπως ήδη ανέφερα, ο λόφος της Ακρόπολης φαίνεται πολύ μικρότερος από την πραγματικότητα, ενώ λείπουν και τα σπήλαια στις πλαγιές του.
AC Odyssey, νότια κλιτύς

Η νότια κλιτύς της Ακρόπολης, όπως φαίνεται από το θέατρο του Διονύσου. Στη σύγχρονη φωτογραφία (δεξιά) φαίνονται καθαρά τα σπήλαια του Ιερού Βράχου, πίσω από τις σκαλωσιές της αναστήλωσης.

  • Αν όντως το παιχνίδι τοποθετείται την εποχή που ο Περικλής ζούσε (αφού εμφανίζεται να μιλά στην Πνύκα!) τότε το Ερέχθειο και ο Ναός της Αθηνάς Νίκης δε θα έπρεπε να υπάρχουν, αφού οικοδομήθηκαν μετά το θάνατό του (το 429, από το λοιμό).
  • Το μπρούτζινο άγαλμα της Αθηνάς Προμάχου είχε ύψος περίπου 9 μέτρα. Σαφώς δεν ξεπερνούσε σε ύψος τον Παρθενώνα.
  • Οι στέγες των ναών της Ακρόπολης ήταν από μάρμαρο κι όχι από πήλινα κεραμίδια.
  • Τα αετώματα του Παρθενώνα απεικονίζουν τη γέννηση της Αθηνάς (το ανατολικό) και τη διαμάχη της με τον Ποσειδώνα (το δυτικό). Αν και μεγάλο μέρος του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνα έχει καταστραφεί (ήδη από το Μεσαίωνα), γνωρίζουμε την θεματολογία τους, από το κείμενο του περιηγητή Παυσανία. Από το ανατολικό αέτωμα σώζονται τα αγάλματα των ακραίων του τμημάτων, ενώ για το δυτικό διαθέτουμε την απεικόνιση του Γάλλου ζωγράφου J. Carrey που επισκέφθηκε την Ακρόπολη 13 χρόνια πριν την ανατίναξη του Παρθενώνα από τους Βενετούς, το 1687.
Παρθενώνας, ανατολικό αέτωμα, Παλαγγιά

Προσπάθεια αναπαράστασης του Ανατολικού αετώματος του Παρθενώνα, με σεβασμό στην ιστορική πραγματικότητα: εικονίζονται τα όσα αποσπασματικά γλυπτά υπάρχουν. Για όσα δεν υπάρχουν, ο σχεδιαστής προσθέτει ελάχιστες μορφές, τις πιο πιθανές. Όπου υπάρχει αμφιβολία, σημειώνεται με ερωτηματικό.

Carrey, το δυτικό αέτωμα του Παρθενώνα

Σχέδιο του του Δυτικού αετώματος του Παρθενώνα,  όπως σωζοταν το 1674, από τον J. Carrey.

  • Μια σύγκριση των απεικονίσεων αυτών με την ψηφιακή τους αναπαράσταση, δείχνουν την ανακρίβεια της τελευταίας. Οι συνθέσεις των δύο αετωμάτων έχουν αντικατασταθεί από μια σκηνή με άρματα (πιθανώς γιγαντομαχίας), και μάλιστα την ίδια και στα δύο (πιθανώς για εξοικονόμηση μνήμης). Επιπλέον, τα αετωματικά γλυπτά φαίνονται μπρούτζινα, αντί για επιχρωματισμένα μαρμάρινα, όπως ήταν κανονικά. 
  • Οι μετόπες του ψηφιακού Παρθενώνα προέρχονται από το Ναό του Ολυμπίου Διός στην Ολυμπία. Παρότι οι μετόπες του Παρθενώνα έχουν κατά μεγάλο μέρος καταστραφεί, γνωρίζουμε ότι απεικόνιζαν Γιγαντομαχία, Αμαζονομαχία, Κενταυρομαχία και την Άλωση της Τροίας, Οι περισσότερες μετόπες της Νότιας πλευράς εκτίθενται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο. Οι φθορές των υπολοίπων είναι τέτοιες που δεν είναι δυνατή η ακριβής τους αναπαράσταση. Φαντάζομαι πως η χρήση των Μετοπών του Ναού του Δία στην Ολυμπία (που σώζονται σε σαφώς καλύτερη κατάσταση) αποτελούσε μια βολική επιλογή για τους δημιουργούς του παιχνιδιού (η οποία όμως σαφώς δεν αποτελεί αναπαράσταση του Ναού «όπως τον έβλεπε ο Περικλής»).
  • Το Ερέχθειο φαίνεται να έχει τοιχογραφίες στους εξωτερικούς του τοίχους. Με βάση τα όσα γνωρίζουμε από τις πηγές και τα αρχαιολογικά δεδομένα (ίχνη χρώματος κτλ) οι ναοί είχαν χρωματισμένα μέλη (βάσεις κιόνων, κιονόκρανα, μετόπες, θυρώματα, γλυπτά), αλλά δεν έφεραν τοιχογραφίες στο εξωτερικό τους. Ο Παυσανίας βέβαια αναφέρει τοιχογραφίες της οικογένειας των Ετεοβουταδών στο Ερέχθειο, οι οποίες όμως θα ήταν πιθανότατα στο εσωτερικό.
  • Οι αληθινές Καρυάτιδες στέκουν γεμάτες χάρη, ρίχνοντας το βάρος στο ένα πόδι με το άλλο ελαφρά λυγισμένο. Η στάση τους είναι συμμετρική: όσες στέκουν δεξιά (ανατολικά) λυγίζουν το δεξί πόδι, όσες στέκουν αριστερά (δυτικά) το αριστερό. Οι ψηφιακές είναι απαράλλακτες και λυγίζουν όλες το δεξί πόδι.

AC Odyssey Καρυάτιδες

  • Η πρόσβαση στην Ακρόπολη δε γινόταν από έναν στενό δρόμο γεμάτο στροφές, όπως σήμερα. Αντίθετα, μπροστά από τα Προπύλαια υπήρχε μια φαρδιά και ευθεία ράμπα, από την οποία ανέβαιναν οι προσκυνητές, με τον πέπλο της Αθηνάς και τα βόδια που προορίζονταν για τη μεγάλη θυσία των Παναθηναίων.

AC Odyssey είσοδος Ακρόπολης

  1. Κήποι, νερά και κιονοστοιχίες

Με βάση τα όσα γνωρίζουμε, η Αρχαία Αγορά και η Ακαδημία είχαν φυτευθεί από τον Κίμωνα με ποικιλία δέντρων. Ωστόσο, η παρουσία συντριβανιών και ανοιχτών δεξαμενών με νερό, ως στοιχεία κηποτεχνικής διακόσμησης τον 5ο αιώνα, δεν αποδεικνύονται με βάση τα αρχαιολογικά δεδομένα.

Όσον αφορά το διαμορφωμένο κήπο γύρω από το ναό του Ηφαίστου, ο οποίος παρουσιάζεται με εντυπωσιακές με ημικυκλικές κιονοστοιχίες κτλ., η μόνη αρχαιολογική ένδειξη είναι ίχνη φύτευσης θάμνων κατά μήκος της νότιας πλευράς του ναού. Επιπλέον, τέτοιου είδους κηποτεχνικές διαμορφώσεις ξέρουμε ότι άρχισαν να εμφανίζονται από τα ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια.

Για τη μνημειακή πρόσβαση με τη δωρική κιονοστοιχία και τα υπόλοιπα μνημειακά στοιχεία που εμφανίζονται στο βίντεο, το μόνο τεκμήριο που υπάρχει είναι μερικά έδρανα στην πλαγιά μεταξύ του ναού και της Αγοράς. Όσο για τους δωρικούς κίονες με βάση-ζαρντινιέρα, αυτοί ανήκουν αποκλειστικά στη φαντασία των δημιουργών. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει (ούτε υπήρχε) χώρος για μια τόσο μνημειακή διαμόρφωση μπροστά στο ναό.

Επίσης, στο συγκεκριμένο ναό, ο οποίος σώζεται σε πολύ καλή κατάσταση, δεν υπήρχε κανένα είδος ράμπας, για να μην αναφέρουμε ότι την εποχή του Περικλή, ο ναός δεν είχε καν ολοκληρωθεί.  Άρα κι εδώ πρόκειται για μια ωραία αλλά ευφάνταστη απεικόνιση του ναού του Ηφαίστου (και της Αθηνάς Εργάνης) και της γύρω περιοχής.

Cockerell, H Αθήνα του Περικλή, 1829

Φανταστική αναπαράσταση της Αρχαίας Αθήνας με τίτλο «Η Αθήνα του Περικλή». Χαλκογραφία του 1829. Προσέξτε την κιονοστοιχία κατά μήκος του δρόμου που οδηγεί από την πύλη των τειχών προς την Ακρόπολη, με την κυκλική πλατεία στη μέση, όλα στοιχεία που εμφανίστηκαν σε μεταγενέστερες εποχές. Ξέρουμε από τις πηγές ότι η Αθήνα είχε αναπτυχθεί οργανικά, χωρίς σχέδιο, και οι δρόμοι της ήταν στενοί και δαιδαλώδεις.

Άλλες λεπτομέρειες

Παρόλο που μια σκηνή φέρει τον τίτλο «Μακρά τείχη» αυτά δεν εικονίζονται διόλου. Ελπίζω πως στη διάρκεια του παιχνιδιού θα φαίνονται αριστερά και δεξιά σε όλο το μήκος της διαδρομής Αθήνας-Πειραιά. Καθώς όμως το βίντεο δείχνει απλά μια πύλη των τειχών, ανησυχώ μήπως τελικά οι σχεδιαστές θεώρησαν τα τείχη της πόλης των Αθηνών ως «μακρά».

Στον Κεραμεικό, τα αγγεία που εικονίζονται είναι τεράστια – πολύ μεγαλύτερα σε μέγεθος από τ’ αντίστοιχα πραγματικά. Και ενώ φαίνονται κεραμείς και ζωγράφοι να δουλεύουν, η τεχνική που χρησιμοποιείται δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Συγκεκριμένα, ένας τεχνίτης φαίνεται σαν να ζωγραφίζει ένα αγγείο. Εκτός του ότι το αγγείο είναι μελανόμορφο (τεχνική που είχε πάψει να χρησιμοποιείται αυτή την εποχή) τα αρχαία αγγεία δεν ήταν επιχρωματισμένα. Οι χρωματικές αντιθέσεις οφείλονταν σε διαφορετικά μείγματα πηλού, τα οποία ήταν πρακτικώς αόρατα όταν τοποθετούνταν στο αγγείο, αλλά γίνονταν ορατά μετά το ψήσιμο.

Ευχάριστη έκπληξη αποτελεί το θέατρο του Διονύσου , το οποίο απεικονίζεται σωστά ως ξύλινο. Η σκηνή ήταν επίσης ξύλινη, αλλά τη χρησιμοποιούσαν μόνο οι δύο ή τρεις υποκριτές – ο χορός παρέμενε κάτω, στην ορχήστρα. Για γλάστρες με φυτά δεν έχουμε κανένα στοιχείο.

Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι οι παραστάσεις στο Θέατρο του Διονύσου δεν ήταν καθημερινό φαινόμενο. Γίνονταν μόνο στα Μεγάλα Διονύσια και -φυσικά, εφόσον ήταν μεγάλη γιορτή- κατά τη διάρκειά τους το θέατρο ήταν κατάμεστο. Για το αν επιτρεπόταν στις γυναίκες να παρακολουθούν ή όχι τις παραστάσεις, υπάρχει ακόμη διχογνωμία μεταξύ των ειδικών.

Τα ήθη στην Αρχαία Αθήνα ήταν αυστηρά. Οι γυναίκες των καλών οικογενειών δεν κυκλοφορούσαν μόνες και συνήθως καλύπτονταν με πέπλο όταν έβγαιναν από το σπίτι. Συνεπώς, οι γυναίκες που βλέπουμε να κυκλοφορούν θα πρέπει να ήταν δούλες ή –το πιθανότερο– πόρνες. Όμως ούτε κι αυτές δε θα αγκαλιάζονταν δημοσίως σε κάποιο παγκάκι.

Όσον αφορά το λεγόμενο «σπίτι του Περικλή», ξέρουμε πως τα Αθηναϊκά σπίτια τον 5ο αιώνα είχαν εσωτερική αυλή, αλλά αυτή ήταν πάρα πολύ απλή, μικρή και χωρίς εσωτερική κιονοστοιχία ή ψηφιδωτά. Σπίτια σαν αυτό που βλέπουμε στο παιχνίδι άρχισαν να εμφανίζονται στην Αθήνα μόλις από τον 4ο  αιώνα π.Χ. Ο ρήτορας Δημοσθένης τονίζει ότι στην εποχή του Περικλή τα σπίτια των επιφανών πολιτών δεν ξεχώριζαν από εκείνα των υπολοίπων, πράγμα που έχει επιβεβαιωθεί και από τα ανασκαφικά δεδομένα. Οπωσδήποτε, η επίδειξη άνεσης και πολυτέλειας που βλέπουμε στο βίντεο δεν ανήκε στην εποχή της δημοκρατίας και δε θα συνέβαλε καθόλου στη δημοτικότητα του Περικλή.AC Odyssey το σπίτι του Περικλή

Σε γενικές γραμμές τα σπίτια της Κλασσικής Αθήνας ήταν φτιαγμένα από ωμές πλίνθους (άψητα τούβλα) και δεν ήταν καθόλου εντυπωσιακά. Αντίθετα ήταν χαμηλά, μικρά και στριμωγμένα γύρω από τους στενούς δρόμους, με ελάχιστα (ή καθόλου) παράθυρα στο εξωτερικό. Μπαλκόνια, εξώστες με πέργολες και αγάλματα στην οροφή ήταν απλώς εξωπραγματικά.

AC Odyssey Αθηναϊκό σπίτι

Η ψηφιακή Πνύκα εμφανίζεται πολύ μικρότερη και διαφορετική από την πραγματική, της οποίας η μορφή μας είναι γνωστή από ανασκαφικά δεδομένα. Επίσης, είναι γνωστό πως η Εκκλησία του Δήμου γινόταν σε συγκεκριμένες ημερομηνίες, περίπου 40 φορές το χρόνο. Για να πραγματοποιηθεί, απαιτούνταν η συμμετοχή τουλάχιστον 6 χιλιάδων πολιτών, κι όχι μιας χούφτας ανθρώπων, όπως βλέπουμε στο βίντεο. Επίσης, δεν πιστεύω ότι θα επέτρεπαν ποτέ σ’ έναν ξένο (και μάλιστα Σπαρτιάτη μισθοφόρο) ν’ ανέβει εκεί και μάλιστα έφιππος.

Ο ομιλητής που εμφανίζεται είναι, με βάση την περιγραφή του παιχνιδιού, ο Περικλής, ο οποίος όμως ελάχιστη ομοιότητα έχει με τα γνωστά πορτρέτα του. Όσον αφορά την εκτόξευση φρούτων και λαχανικών εναντίον του, η εκκλησία του δήμου διέθετε όργανα της τάξης για να αποφεύγονται παρόμοια περιστατικά. Ας μην ξεχνάμε πως η ιδιότητα του ομιλητή απολάμβανε ιερής προστασίας, παρόμοιας μ’ εκείνη του κήρυκα. 

AC Odyssey Περικλής

Τέλος, η παράξενη λατρεία του «Kosmos» δεν υπήρχε, αλλά πρόκειται για επινόημα που εξυπηρετεί τις ανάγκες του παιχνιδιού. Δυστυχώς, στις περιγραφές που κατάφερα να βρω δε διευκρινίζεται αυτό, με αποτέλεσμα να υπάρχει ο κίνδυνος κάποιοι (ιδιαίτερα νέοι παίκτες, από το εξωτερικό) να σχηματίσουν την εντύπωση ότι η λατρεία αυτή υπήρξε πραγματικά.

AC Odyssey, η λατρεία του Kosmos

Συμπέρασμα

Ίσως θα έπρεπε τελικά να περιμένω λιγότερα πράγματα από ένα παιχνίδι που έχει ως κεντρικό χαρακτήρα έναν υπερεκπαιδευμένο Σπαρτιάτη μισθοφόρο με το μαγικό δόρυ του Λεωνίδα, τον οποίο (μεσούντος του Πελοποννησιακού πολέμου) ο Ιπποκράτης και ο Σωκράτης στέλνουν σε μυστικές αποστολές (μια μάλιστα στη Μύκονο).

Μπορεί (και ελπίζω) πολλά από τα πράγματα που είδα στο διαφημιστικό βίντεο να έχουν αλλάξει προς το καλύτερο, όταν τελικά κυκλοφορήσει το παιχνίδι τον Οκτώβριο. Ασφαλώς, όλα όσα ανέφερα μάλλον δε θα επηρρεάζουν την εξέλιξη ή τη δραματικότητα του παιχνιδιού.

Μία απλή παραβολή των μνημείων όπως διατηρούνται σήμερα κι όπως απεικονίζονται στο διαφημιστικό βίντεο μπορεί να δώσει στον αμύητο την εντύπωση της ομοιότητας. Όμως –και ελπίζω πως αυτό έγινε προφανές από την ανάλυση που έκανα πιο πάνω– όσον αφορά στην αρχιτεκτονική, την ιστορία, την τοπογραφία, τον υλικό πολιτισμό και τις πρακτικές, τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά και απέχουν πολύ από τα πραγματικά. Όπως λέει και μια παλιά αγγλική παροιμία, «ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες».

Όσοι παίξουν αυτό το παιχνίδι πρέπει να έχουν στο μυαλό τους ότι αυτό που βλέπουν είναι μια πολύ γενική απόδοση της ατμόσφαιρας της αρχαίας Ελλάδας, με στοιχεία από την κλασσική, ελληνιστική, ακόμη και τη ρωμαϊκή εποχή.

Όσο για ’μένα, θα πρέπει να φαντάζομαι ότι πρόκειται για την αρχαία Ελλάδα μιας εναλλακτικής πραγματικότητας, γιατί μόνο έτσι θα μπορούσα να παίξω το παιχνίδι χωρίς να τραβάω τα μαλλιά μου από απελπισία.

____________________________

Βιβλιογραφία:

Toυρνικιώτης, Π., Ο Παρθενώνας και η ακτινοβολία του στα νεώτερα χρόνια, Αθήνα, 1994.

Camp, J.M., The Archaeology of Athens, New Haven, 2001 (Yale University Press)

Jenkins, I., Greek Architecture and its Sculpture in the British Museum, London, 2006 The British Museum Press)

Πηγές εικόνων:

Αποσπάσματα από το διαφημιστικό βίντεο του παιχνιδιού: https://www.youtube.com/watch?v=-a8cWF-29lI

Φανταστική άποψη μιας εξιδανικευμένης αρχαίας Αθήνας, L. von Klenze, ελαιογραφία, Bayerishe Verwaltung der staatlichen Schlösser, Gärten und Seen. (Toυρνικιώτης, Ο Παρθενώνας και η ακτινοβολία του)

Η Ακρόπολη από τα ΒΑ: https://ak0.picdn.net/shutterstock/videos/21455170/thumb/12.jpg

Η Ακρόπολη από τα ΝΔ: http://postcardeddie.com/index.php?main_page=product_info&products_id=3805

Αναπαράσταση του Ωδείου του Περικλή ως κλειστό κτίριο, Camp, J.M., The Archaeology of Athens, New Haven, 2001 (Yale University Press)

Αναπαράσταση του Ωδείου του Περικλή ως απλό υπόστεγο. Μακέτα στο Νέο Μουσείο Ακροπόλεως.

Πέρσες τοξότες από το παλάτι του Δαρείου Ι στα Σούσα: https://commons.wikimedia.org/wiki/file:Berlin – Pergamon Museum – Persian warriors – 20150523 6849.jpg

Η Είσοδος της Ακρόπολης: Υδατογραφία του P. Connolly. (Camp, The Archaeology of Athens)

Ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα (γέννηση της Αθηνάς), σχέδιο του Κ. Ηλιάκη. Πηγή: Παλαγγιά, Ο., The Pediments of the Parthenon, Monumenta Graeca et Romna, VII, Leiden, 1993.

Δυτικό αέτωμα του Παρθενώνα (διαμάχη Αθηνάς-Ποσειδώνα), σχέδιο του J. Carrey, 1674. Αθήνα, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη.

Χαλκογραφία της Αρχαίας Αθήνας: C.R. Cockerell, H Αθήνα του Περικλή, από το έργο του H.W. Williams, Select views in Greece, Λονδίνο, 1829. (Toυρνικιώτης, Ο Παρθενώνας και η ακτινοβολία του)

Προτομή Περικλή: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pericles#/media/File:Pericles Pio-Clementino Inv26.jpg

Λατρεία του Κosmos: http://assassinscreed.wikia.com/wiki/Cult_of_Kosmos

One comment on “Η «Οδύσσεια» μιας αναπαράστασης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.