Gallery

Η Θόλος της Ολυμπίας

Συνεχίζοντας το ψηφιακό μας ταξίδι, σήμερα θα πάμε ως την Ολυμπία για να δούμε τη Θόλο που κατασκεύασε ο Φίλιππος Β’ της Μακεδονίας.

Ο Φίλιππος Β΄ και Ολυμπιακοί αγώνες

Στην Ολυμπιάδα του 356 π.Χ., ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος ο Β΄ κέρδισε τον κότινο στους ιππικούς αγώνες (όχι αυτοπροσώπως – το άλογο και ο αναβάτης του συμμετείχαν). Το γεγονός αυτό διαφημίστηκε με την κοπή αναμνηστικών αργυρών τετράδραχμων. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο Μακεδόνας βασιλιάς νίκησε και σε άλλες δύο Ολυμπιάδες, σε αγώνες αρματοδρομίας.

Θόλος Ολυμπίας

Η θόλος της Ολυμπίας όπως είναι σήμερα. Στο βάθος, η Παλαίστρα.

 

 

Οι πολιτικοί στόχοι του Φιλίππου

Ο Φίλιππος δεν ήταν ο πρώτος Μακεδόνας βασιλιάς που είχε νικήσει στην Ολυμπία, αλλά αυτή τη φορά υπήρχε μια ποιοτική διαφορά. Το βασίλειο της Μακεδονίας ήταν η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη στην Ελλάδα και διέθετε σημαντικούς πόρους. Επιπλέον, ο Φίλιππος είχε τη φιλοδοξία να ενώσει όλη την Ελλάδα υπό την κυριαρχία του.

Φίλιππος Β΄κεφαλή από ελεφαντόδοντο

Κεφαλή από ελεφαντόδοντο, που πιστεύεται ότι απεικονίζει τον Φίλιππο Β΄. Βρέθηκε στον τάφο του Φιλίππου Β΄ (τάφος Β ) στη Βεργίνα (αρχαίες Αιγές). Μουσείο Βασιλικών τάφων Αιγών. Πηγή [1]

Με την νίκη του στους αγώνες ο Μακεδόνας βασιλιάς είχε προωθήσει αυτή την πολιτική, ενώ παράλληλα είχε επιβεβαιώσει τη συμμετοχή της Μακεδονίας στην ελληνική πολιτιστική και θρησκευτική κοινοπολιτεία.

Μετά από 18 χρόνια στρατιωτικών και διπλωματικών αγώνων είχε επιτύχει τους σκοπούς του: το βασίλειο της Μακεδονίας έλεγχε άμεσα τη Μακεδονία και τη Θράκη και ο Φίλιππος είχε γίνει κύριος της Θεσσαλίας και ηγετική μορφή της Αμφικτυονίας των Δελφών, προβάλλοντας έτσι τον εαυτό του ως προστάτη ενός από τα πιο σημαντικά πανελλήνια ιερά. Το επιστέγασμα αυτής της πολιτικής ήταν η νίκη του στη μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ., όταν εξουδετέρωσε τους ενωμένους στρατούς της Αθήνας και της Θήβας. Τον επόμενο χρόνο ο Φίλιππος συγκάλεσε συνέδριο των ελληνικών πόλεων στην Κόρινθο, όπου ανακηρύχθηκε ηγεμών του «Κοινού των Ελλήνων»  ολοκληρώνοντας με αυτό τον τρόπο και την πανελλήνια πολιτική του.

 

Το Φιλιππείο

Ο Φίλιππος αναγνώριζε πόσο σημαντικό ήταν το πανελλήνιο ιερό της Ολυμπίας για την επικοινωνιακή προώθηση της πολιτικής του. Γι αυτό αποφάσισε να αναθέσει εκεί ένα μνημείο νίκης, το οποίο όμως θα ήταν πολύ διαφορετικό από άλλα μνημεία αυτού του είδους.

Το κτίριο αυτό είδε και περιέγραψε ο περιηγητής Παυσανίας 5 αιώνες αργότερα. Μας αναφέρει ότι το κτίριο ήταν μια θόλος και το αποκαλεί Φιλιππείο. Στο εσωτερικό του είδε τρία χρυσελεφάντινα αγάλματα, που απεικόνιζαν τον Φίλιππο, τον πατέρα του, Αμύντα, και το γιο του, Αλέξανδρο. Αρχικά υπήρχαν και δύο άλλα αγάλματα, τα οποία απεικόνιζαν τη μητέρα του Φιλίππου, Ευρυδίκη, και τη μητέρα του Αλεξάνδρου, Ολυμπιάδα. Τα δύο τελευταία αγάλματα είχαν μεταφερθεί στον ναό της Ήρας, όπου και τα είδε ο Παυσανίας.

Με βάση την περιγραφή αυτή, οι Γερμανοί ανασκαφείς ταύτισαν με το Φιλιππείο ένα κτίριο, τα θεμέλια του οποίου βρέθηκαν  σε περίοπτο σημείο της Άλτεως (όπως ονομαζόταν ο ιερός χώρος), αμέσως στα δυτικά του ναού της Ήρας και πολύ κοντά στον τάφο του Πέλοπα, του επωνύμου ήρωα της Πελοποννήσου.

Η ανασκαφή αποκάλυψε μόνο τα κυκλικά θεμέλια του περιστυλίου και του σηκού. Με βάση την αρχαιολογική έρευνα το κτίριο αποκαταστάθηκε ως κυκλικό, με ένα περιστύλιο από 18 κίονες ιωνικού ρυθμού. Στο εσωτερικό του σηκού υπήρχε μια κιονοστοιχία από 12 κορινθιακούς ημικίονες. Η οροφή του περιστυλίου είχε φατνώματα ρομβοειδούς σχήματος.

 

Από τα αγάλματα του Φιλιππείου δεν βρέθηκε κανένα, αν και σώθηκαν οι βάσεις τους από μάρμαρο.

Θόλος Ολυμπίας βάση αγαλμάτων

Η καμπύλη βάση του συντάγματος των 5 αγαλμάτων που βρισκόταν στο εσωτερικό του Φιλιππείου. Φέρει κυμάτια με ανάγλυφη διακόσμηση. Μουσείο Ολυμπίας.

Μάρμαρο είχε χρησιμοποιηθεί για την κρηπίδα, το δάπεδο του περιστυλίου, τη βάση του τοίχου του σηκού και τη σίμη της οροφής. Στο υπόλοιπο κτίριο είχαν χρησιμοποιηθεί χαμηλότερης ποιότητας υλικά, όπως πωρόλιθος και κογχυαλιάτης λίθος (όχι οπτόπιλνθοι όπως αναφέρει ο Παυσανίας). Τα στοιχεία αυτά έφεραν γραπτή διακόσμηση.

Φιλιππείον - η Θόλος των Δελφών

Το Φιλιππείο από τα δυτικά . Διακρίνονται οι κίονες ιωνικού ρυθμού, τα θεμέλια του σηκού και του περιστυλίου και τμήμα του μαρμάρινου δαπέδου. Στο βάθος ο λόφος του Κρονίου και ο ναός της Ήρας.

Σε σύγκριση με τις άλλες δυο Θόλους, Δελφών και Επιδαύρου, το Φιλιππείο είναι σχετικά απλό. Το χαρακτηρίζει όμως η ακρίβεια και η συμμετρία στο σχέδιο και στα επιμέρους αρχιτεκτονικά στοιχεία.

Φιλιππείο-Θόλος Ολυμπίας

Το Φιλιππείο από τα ανατολικά.

Ο άγνωστος αρχιτέκτονας γνώριζε καλά την αρχιτεκτονική παράδοση της Αθήνας και της Πελοποννήσου, όπως επίσης και της Μακεδονίας. Είναι πιθανό να ήταν και ο ίδιος Μακεδόνας. Είναι ενδεικτικό ότι ο ιωνικός ρυθμός ήταν ιδιαίτερα αγαπητός στη Μακεδονία, ενώ τα κιονόκρανα του Φιλιππείου έχουν ομοιότητες με τα ιωνικά κιονόκρανα του ανακτόρου των Αιγών.

Αρχικά πιστευόταν ότι το κτίριο είχε ολοκληρωθεί από τον Αλέξανδρο, μετά την δολοφονία του Φιλίππου το 336 π.Χ. Με βάση αυτή την παραδοχή οι ειδικοί υπέθεταν ότι η επιλογή των αγαλμάτων αντικατόπτριζε τις ιδέες του Αλέξανδρου και όχι του πατέρα του. Η πρόσφατη έρευνα έχει αλλάξει αυτές τις απόψεις και σήμερα θεωρείται ότι πιθανότατα το κτίριο ολοκληρώθηκε ενώ ο Φίλιππος ήταν ακόμη εν ζωή, και μάλιστα ότι το κτίριο και τα αγάλματα δημιουργήθηκαν την ίδια περίοδο.

Επιπλέον, η μελέτη της βάσης των αγαλμάτων έδειξε ότι αυτά δεν ήταν χρυσελεφάντινα αλλά από μάρμαρο. Η επιφάνεια των αγαλμάτων θα ήταν λειασμένη και επιχρυσωμένη, γι αυτό ο Παυσανίας τα θεώρησε χρυσελεφάντινα. Ωστόσο υπάρχει και μια άλλη ερμηνεία, ότι τα αγάλματα ήταν από μάρμαρο στο κάτω μέρος και χρυσελεφάντινα στο ανώτερο, αν και αυτή η άποψη δεν έχει γίνει γενικώς αποδεκτή.

Το Φιλιππείο δεν ήταν μόνο ένας χώρος έκθεσης αγαλμάτων. Ήταν το μνημείο μιας μεγάλης στρατιωτικής νίκης. Ήταν επίσης το μνημείο με το οποίο ο Φίλιππος, και στη συνέχεια και ο Αλέξανδρος, τόνιζαν τη σχέση της δυναστείας των Αργεαδών με τον Ηρακλή και τον Δία. Με τα αγάλματα των μελών της βασιλικής οικογένειας ο Φίλιππος τόνιζε τη δυναστική συνέχεια και τη σταθερότητα του βασιλείου της Μακεδονίας.

Ήταν τέλος ένα κτίριο που ενσωμάτωνε την αρχιτεκτονική πολλών ελληνικών περιοχών, κτισμένο στο πιο σημαντικό πανελλήνιο ιερό. Με αυτό τον τρόπο ο Φίλιππος περνούσε το μήνυμα ότι ήταν ηγεμών όχι μόνο της Μακεδονίας, αλλά και όλης της Ελλάδας.

_____________________
Πηγές:

[1] Λουκοπούλου, Λ. Δ., Χατζόπουλος Μ., (εκδ) Φίλιππος Βασιλεύς Μακεδόνων, Αθήνα 1980

[2] Spalding, J. The Ancient Olympic Games, London 2004

[3] Mallwitz, Α. Olympia und seine Bauten, München 1972

[4] Βαλαβάνης, Π., Ιερά και αγώνες στην αρχαία Ελλάδα, Αθήνα 2004

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.