Gallery

Μια αλλιώτικη Σταύρωση

Σήμερα θα σας πάω στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών για να δούμε μια εικόνα της Σταύρωσης.

Πρόκειται για την αρχαιότερη εικόνα της συλλογής του Μουσείου και, κατά τη γνώμη μου, από τις πιο ενδιαφέρουσες εικόνες που εκτίθενται.

παράξενη Σταύρωση (1)

Μια παραδοσιακή εικόνα

Με μια πρώτη ματιά, η εικόνα ακολουθεί την παραδοσιακή εικονογραφία. Ο Εσταυρωμένος κυριαρχεί στο κέντρο, πλαισιωμένος από την Παναγία και τον Ιωάννη. Το σώμα Του διαγράφει μια ελαφριά καμπύλη, ενώ η έντονη κλίση του κεφαλιού και τα κλειστά μάτια δείχνουν ότι είναι νεκρός. Πάνω από το σταυρό, οι αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ (με πόδια πουλιών ως χερουβείμ) κρατούν  τελετουργικά υφάσματα στα χέρια. Κάτω από το σταυρό, η Παναγία σηκώνει το πρόσωπο της προς το Χριστό με έντονη έκφραση θλίψης, ενώ ο Άγιος Ιωάννης έχει το δεξί του χέρι στο μάγουλο ως ένδειξη της θλίψης που νοιώθει για τον θάνατο του δασκάλου του.

Στην εικόνα υπάρχουν δύο επιγραφές: Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΗΣ ΔΟΞΗΣ κάτω από την οριζόντια κεραία του σταυρού και, λίγο πιο χαμηλά, Η ΣΤΑΥΡΩΣΙΣ. Η απόδοση του θέματος είναι απλή και υπερβατική καθώς δεν υπάρχουν ενδείξεις τοπίου και όλα προβάλλονται στο χρυσό βάθος που ποικίλλεται από κόκκινα άστρα.

Ανεξήγητα φαινόμενα

Μια πιο προσεκτική ματιά, ίσως αποκαλύψει στο θεατή πως τα πρόσωπα και των τριών μορφών έχουν ζωγραφιστεί με πράσινες αποχρώσεις ενώ αντίθετα, το σώμα του Χριστού έχει ρόδινο χρώμα.

παράξενη Σταύρωση (2)

Μια άλλη, ακόμη πιο ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια, είναι ένα τρίτο και μικρότερο χέρι, το οποίο προεξέχει από το σώμα του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Ένα δισκοπότηρο που δέχεται το αίμα που ρέει από το πλευρό του Χριστού φαίνεται σαν να αιωρείται στο ύψος του ώμου της Παναγίας.

Πρόκειται για λάθος; Ήταν ο ζωγράφος μεθυσμένος; Τι συμβαίνει ακριβώς;

Η εξήγηση

Σύμφωνα με τους μελετητές, η εικόνα είναι επιζωγραφισμένη. Η πρώτη της φάση χρονολογείται τον 9ο αιώνα, ενώ εμπλουτίστηκε τον 10ο και ανανεώθηκε τον 13ο.

Στην πρώιμη βυζαντινή τέχνη ο Χριστός απεικονιζόταν ζωντανός στο σταυρό. Έτσι, στην αρχική φάση, του 9ου αιώνα, ο Χριστός απεικονιζόταν με το κεφάλι όρθιο και τα μάτια ανοικτά, ενώ έφερε και ακάνθινο στεφάνι. Οι μορφές της Παναγίας και του Αγίου Ιωάννη ήταν μικρότερες. Στα δεξιά του σταυρού εικονιζόταν δισκοπότηρο το οποίο δεχόταν το αίμα και το νερό από την πλευρά του Χριστού και το οποίο διακρίνεται ακόμα δίπλα στον ώμο της Παναγίας.

Τον 13ο αιώνα η εικόνα εκσυγχρονίστηκε, επιζωγραφίζοντας την κεφαλή του Χριστού ώστε να φαίνεται νεκρός. Παράλληλα, επιζωγραφίστηκαν και οι μορφές της Παναγίας και του Ιωάννη, σε μεγαλύτερη κλίμακα και με διαφορετικές στάσεις.

Μια πολύτιμη εικόνα

Αυτό είναι ενδεικτικό της σημασίας που η εικόνα αυτή είχε για τους κατόχους της. Μάλιστα τον 16ο αιώνα η εικόνα δόθηκε σε άλλο καλλιτέχνη ο οποίος ζωγράφισε στην πίσω πλευρά την Παναγία την Οδηγήτρια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.