Gallery

Κορινθιακός ρυθμός: Η αλήθεια

Σήμερα, το ψηφιακό μας ταξίδι θα μας φέρει πίσω στην Αθήνα για να πούμε μια ακόμη λέξη για τον «Κορινθιακό» ρυθμό.

Βάζω τον όρο σε εισαγωγικά, γιατί μπορεί βέβαια ο Βιτρούβιος να μας λέει ότι ο Κορινθιακός ρυθμός χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Κόρινθο, αλλά, όπως έχω ήδη εξηγήσει, η αφήγησή του δεν είναι παρά ένα βολικό παραμύθι.

Η αλήθεια είναι λίγο διαφορετική.

Μνημείο Λυσικράτους, Αθήνα (1)

Το μνημείο του Λυσικράτους στην Πλάκα.

Από όσο ξέρουμε, στοιχεία του Κορινθιακού ρυθμού χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά στην Αθήνα. Φαίνεται πως η άκανθα ήταν αγαπημένο διακοσμητικό μοτίβο στην πόλη και πιθανώς να είχε και ταφικό συμβολισμό, όπως φαίνεται από τις απεικονίσεις πολλών επιτύμβιων στηλών με επίστεψη φύλλων άκανθας, τις οποίες βρίσκουμε σε λευκές Αθηναϊκές ληκύθους.

λευκή Αττική λήκυθος (2)

Λευκή Αττική λήκυθος με παράσταση επιτύμβιας στήλης, στην κορυφή της οποίας υπάρχουν φύλλα άκανθας.

Στην αρχιτεκτονική, στοιχεία Κορινθιακού ρυθμού παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην Ακρόπολη. Τα κεντρικά ακρωτήρια του Παρθενώνα έχουν εμφανή στοιχεία του ρυθμού, όπως τα φύλλα της άκανθας στη βάση τους, από τα οποία ξεπηδούν οι εντυπωσιακές έλικες. Λίγο αργότερα, μοτίβα που θυμίζουν φύλλα άκανθας χρησιμοποιήθηκαν και στον πλούσιο γλυπτό διάκοσμο του Ερεχθείου.

Ο πρωιμότερος κορινθιακός κίονας που ξέρουμε βρισκόταν στο εσωτερικό του ναού του Απόλλωνα στις Βάσσες της Αρκαδίας. Παρότι έχει καταστραφεί, τα θραύσματα που σώζονται επιτρέπουν την αποκατάστασή του. Αποτελεί άραγε σύμπτωση το ότι ο αρχιτέκτονας του ναού ήταν ο Ικτίνος, ένας από τους δύο αρχιτέκτονες του Παρθενώνα; Ως Αθηναίος, ήταν φυσικό να χρησιμοποιήσει διακοσμητικά μοτίβα που ήταν σε χρήση στην πατρίδα του.

Στο εξωτερικό ενός κτιρίου, ο «Κορινθιακός» ρυθμός χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά  και πάλι στην Αθήνα, στο χορηγικό μνημείο του Λυσικράτους. Πρόκειται για ένα από τα πιο γνώριμα μνημεία της Αθήνας, καθώς βρίσκεται στην περιοχή της Πλάκας, στα ανατολικά της Ακρόπολης.

Χορηγικά μνημεία λέμε τα μνημεία τα οποία έστηναν οι πλούσιοι Αθηναίοι, οι οποίοι είχαν χρηματίσει χορηγοί σε δραματικούς αγώνες ή αγώνες διθυράμβου και είχαν κερδίσει το βραβείο. Τα χορηγικά μνημεία στήνονταν κυρίως στην περιοχή γύρω από το Θέατρο του Διονύσου και ουσιαστικά διατυμπάνιζαν τη νίκη του χορηγού.

Ο Λυσικράτης, αφιέρωσε το μνημείο όταν έλαβε το πρώτο βραβείο στους χορικούς αγώνες διθυράμβου που έλαβαν χώρα στα Μεγάλα Διονύσια του έτους 334-33 π.Χ., στους οποίους συμμετείχε ως χορηγός χορού παίδων της Ακαμαντίδος φυλής. Ο χάλκινος τρίποδας που είχε λάβει ως έπαθλο ο Λυσικράτης στηριζόταν πάνω στον ιδιόμορφο τρίπλευρο κίονα στην κορυφή του μνημείου, ο οποίος επίσης έχει κορινθιακά στοιχεία. 

Μνημείο Λυσικράτους, Αθήνα (2)

Το άνω τμήμα του μνημείου του Λυσικράτους. Διακρίνεται η ζωφόρος που παριστάνει τον μύθο του Διονύσου με τους πειρατές και, στην κορυφή, το τρίπλευρο κιονόκρανο πάνω στο οποίο βρισκόταν ο τρίποδας.

 

Μαζί με τις τρεις θόλους που έχουμε ήδη δει, το μνημείο του Λυσικράτους είναι ένα από τα ελάχιστα κυκλικά κτίρια που έχουν σωθεί από την ελληνική αρχαιότητα. Τα κιονόκρανά του έχουν την ιδιομορφία να  κοσμούνται με ανθέμια ανάμεσα στις έλικες δείχνοντας το πόσο ανοικτός σε ποικίλες μορφές ήταν ο Κορινθιακός ρυθμός ήδη από την αρχή.

Μνημείο Λυσικράτους, Αθήνα (3)

Κορινθιακό κιονόκρανο από το μνημείο του Λυσικράτους.

Η ιστορία του Βιτρούβιου είναι ρομαντική και υπερβολικά εύκολη, παρουσιάζοντας τη γέννηση του Κορινθιακού ρυθμού ως την ξαφνική έμπνευση ενός ιδιοφυούς καλλιτέχνη. Η αλήθεια φυσικά, είναι πάντα πολύ πιο πολύπλοκη. Αλλά, ακόμη κι αν τελικά υπήρχε όντως ένας εφευρέτης του ρυθμού, μήπως τελικά δεν ήταν ο Καλλίμαχος, αλλά ο Ικτίνος;

Ότι από τα δύο και αν ισχύει, ένα είναι σίγουρο: ο «Κορινθιακός» ρυθμός συνδέεται άμεσα με την Αθήνα και αποδεικνύει πόσο μεγάλη ήταν η συνεισφορά της πόλης στην εξέλιξη της Ελληνικής, Ρωμαϊκής και Ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής.

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.