Gallery

Ένα ειρηνικό πεδίο μάχης: το στάδιο της Ολυμπίας

Σήμερα, στα πλαίσια του ψηφιακού μας ταξιδιού, θα πάμε ξανά στο ιερό του Δία στην Ολυμπία, αυτή τη φορά για να δούμε το στάδιο όπου γίνονταν οι περίφημοι αγώνες.

Η λέξη «στάδιο» πιθανότατα προέρχεται από το ρήμα ίστημι, που σημαίνει στέκομαι. Χρησιμοποιείται από τον 5ο αιώνα π.Χ. για να περιγράψει τόσο το χώρο όσο και τον συντομότερο από τους αγώνες δρόμου.

Στάδιο Ολυμπίας

Το στάδιο της Ολυμπίας όπως είναι σήμερα.

 

Πριν όμως μιλήσουμε για το στάδιο, θα ήθελα να μιλήσουμε γι αυτό που θα φιλοξενούσε.

Τα αθλήματα

Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν δύο κατηγορίες αθλημάτων, τα ιππικά και τα γυμνικά. Μόνο τα δεύτερα (στα οποία συμπεριλαμβάνονταν οι αγώνες δρόμου, το άλμα εις μήκος, ο ακοντισμός, η δισκοβολία και οι αγώνες πάλης, πυγμαχίας και παγκρατίου) φιλοξενούνταν στα στάδια. Η ονομασία τους προέρχεται από το γεγονός ότι οι αθλητές αγωνίζονταν γυμνοί. 

Το βασικότερο αγώνισμα δρόμου, το οποίο μάλιστα θεωρείται και το πρώτο των Ολυμπιάδων, ήταν το αγώνισμα του σταδίου δρόμου.  Όπως υπονοεί και ο τίτλος του, στο αγώνισμα αυτό οι αθλητές έπρεπε να τρέξουν κατά μήκος του σταδίου μια φορά.

Το αγώνισμα αυτό παρέμεινε το μοναδικό των Ολυμπιακών Αγώνων ως την 14η Ολυμπιάδα, οπότε προστέθηκε και ο αγώνας του διαύλου (δύο στάδια). Αργότερα ακολούθησαν και άλλα.

Τα στάδια

Τα στάδια ήταν η πρώτη εγκατάσταση αθλητικού χαρακτήρα που διαμορφώθηκε στα ιερά όπου τελούνταν αγώνες. Στάδια έχουν βρεθεί στα ιερά της Ολυμπίας, των Δελφών, της Νεμέας, των Ισθμίων, της Επιδαύρου και του Διός στο Λύκαιον Όρος. Στάδια υπήρχαν και σε αστικά κέντρα, όπως η Αθήνα και η Μεσσήνη.

Στην πιο απλή μορφή τους, τα στάδια δεν ήταν τίποτα άλλο από ένας «δρόμος» με αναχώματα για τους θεατές κατά μήκος των πλευρών του. Ο «δρόμος», στον οποίο θα έτρεχαν οι αθλητές, είχε μήκος 600 πόδια και γραμμές  αφετηρίας και  τερματισμού στα άκρα του. Απαραίτητο στοιχείο ήταν επίσης και η παροχή νερού εκεί κοντά.

Για να μπορούν να βλέπουν όλοι οι θεατές, επιλέγονταν θέσεις με φυσική κλίση ή φτιάχνονταν αναχώματα (τα οποία πολύ αργότερα αντικαταστάθηκαν από λίθινα έδρανα σε ορισμένα στάδια). Είναι ενδιαφέρον ότι τα αναχώματα (ή έδρανα) για τους θεατές δεν ακολουθούσαν τις πλευρές του παραλληλόγραμμου, αλλά καμπύλωναν ελαφρά, έτσι ώστε ο αγώνας να είναι ορατός από όλους σε όλο του το μήκος.

Κάποια στιγμή προστέθηκε και ένας στύλος (ο καμπτήρ) γύρω από τον οποίο οι αθλητές γύριζαν κατά τη διάρκεια των αγώνων που απαιτούσαν περισσότερους από έναν γύρο. Από τον 4ο αιώνα και μετά, σε μερικά  στάδια σχηματίζεται σφενδόνη στο ένα άκρο και κρυπτή δίοδος για την είσοδο των αθλητών στο αγωνιστικό χώρο .

Η χωρητικότητα των σταδίων ποίκιλλε ανάλογα με τον διαθέσιμο χώρο και τον προσδοκώμενο αριθμό θεατών, από λίγες χιλιάδες ως μερικές δεκάδες χιλιάδες.

Το στάδιο της Ολυμπίας

Το στάδιο της Ολυμπίας, για το οποίο θα επισκεφθούμε σήμερα, μετακινήθηκε τρεις φορές, κατά πάσα πιθανότητα για να εξυπηρετήσει τις διαρκώς αυξανόμενες ανάγκες, όσο η φήμη του ιερού και των αγώνων εξαπλωνόταν.

Olympia plan

Οι τρεις διαφορετικές φάσεις του σταδίου της Ολυμπίας τις οποίες αποκάλυψε η αρχαιολογική σκαπάνη. Νο 6 το στάδιο του 6ου αιώνα, Νο 7 το στάδιο του 500 π.Χ. και χωρίς σκίαση, το στάδιο που κατασκευάστηκε τον 5ο αιώνα και παρέμεινε σε χρήση ως το τέλος των Ολυμπιακών αγώνων.

 

Αν και δεν είναι σίγουρο πού βρισκόταν το πρώτο στάδιο της Ολυμπίας, υποθέτουμε πως θα ήταν εντός του ιερού χώρου της Άλτης και σχετικά κοντά στον βωμό του Διός. Με βάση την αρχαιολογική έρευνα, στα μέσα του 6ου αιώνα διαμορφώθηκε ένα στάδιο (με τεχνητό ανάχωμα για τους θεατές στη νότια πλευρά του) που εκτεινόταν έξω από την Άλτι. Γύρω στο 500 π.Χ. το στάδιο μετακινήθηκε προς τα ανατολικά,  με αλλαγμένο προσανατολισμό και διευρυμένο χώρο για τους θεατές στα νότια.

Αυτό ήταν το στάδιο στο οποίο το πανελλήνιο χαιρέτησε τον Θεμιστοκλή και τον επευφήμησε όταν είχε έρθει να παρακολουθήσει τους πρώτους αγώνες μετά τη λήξη των Περσικών Πολέμων.

Τον 5ο αιώνα, με την αναδιοργάνωση του ιερού και των αγώνων, διαμορφώθηκε το στάδιο που βλέπουμε σήμερα. Διατήρησε το προσανατολισμό του προηγουμένου, αλλά μετακινήθηκε 12 μέτρα προς τα βόρεια και 75 μέτρα προς τα ανατολικά.

Αναχώματα  για τους θεατές κατασκευάσθηκαν σε όλες τις πλευρές, εκτός από τη Δυτική, έτσι ώστε να διατηρηθεί η οπτική σύνδεση με τον βωμό του Δία. Τον 4ο αιώνα π.Χ. η σύνδεση αυτή διακόπηκε μετά την κατασκευή μιας στοάς, της λεγόμενης στοάς της Ηχούς. Τότε κατασκευάστηκε ανάχωμα για τους θεατές και στην τέταρτη πλευρά, ανεβάζοντας την χωρητικότητα του σταδίου στους 40.000 θεατές.   Κατά πάσα πιθανότητα, την ίδια εποχή κατασκευάστηκε και η καμαροσκεπής κρυπτή δίοδος που συνέδεε το στάδιο με την ιερή Άλτη και επέτρεπε τη δραματική είσοδο των αθλητών στον αγωνιστικό χώρο.

Το συνολικό μήκος του σταδίου ήταν 212 μέτρα, αλλά οι γραμμές αφετηρίας και τερματισμού απείχαν μεταξύ τους 600 πόδια (192 μέτρα). Με βάση τη διαμόρφωση των βαλβίδων, υπήρχε χώρος για 20 δρομείς, ενώ τον 4ο αιώνα προστέθηκε και μηχανισμός άφεσης, η λεγόμενη ύσπληξ.

Στάδιο Ολυμπίας3

Η δυτική αφετηρία του σταδίου της Ολυμπίας. Η γραμμή μπορούσε να χρησιμεύσει και ως τερματισμός, ανάλογα με το πόσους «γύρους» είχε το αγώνισμα.

Οι θεατές κάθονταν στο χώμα. Λίθινα καθίσματα υπήρχαν στη νότια πλευρά μόνο για τους Ελλανοδίκες, τους κριτές των αγώνων, ενώ στη βόρεια πλευρά υπήρχε ένας βωμός αφιερωμένος στη Δήμητρα Χαμύνη (παλιά χθόνια θεότητα, το όνομα της οποίας σημαίνει «αυτή που κάθεται στο χώμα»). Ο βωμός λειτουργούσε και ως έδρα για την ιέρεια της θεάς, που ήταν η μόνη γυναίκα που μπορούσε να παρακολουθήσει τους αγώνες.

Είναι ενδιαφέρον το ότι αυτές οι θέσεις βρίσκονται η μια απέναντι από την άλλη, αλλά και στο 1/6 του μήκους του σταδίου από την δυτική γραμμή αφετηρίας. Πιθανώς αυτό θα ήταν το σημείο όπου διεξαγόταν η πάλη, η πυγμαχία, το παγκράτιο , ο ακοντισμός και το άλμα εις μήκος.

Στάδιο Ολυμπίας (2)

Ο βωμός της Δήμητρας Χαμύνης στο στάδιο της Ολυμπίας. Απέναντί του, τα έδρανα των ελλανοδικών.

Αυτό ήταν το στάδιο που αναφέρεται στις ωδές του Πινδάρου και τις περιγραφές του Παυσανία. Σε αυτό τελούνταν οι αγώνες μέχρι και τον 4ο αιώνα μ.Χ., οπότε καταργήθηκαν οριστικά.

Στις ανασκαφές που διεξήχθησαν από το 1937 έως και το 1960 έγινε μια πολύ σημαντική αλλά και απρόσμενη ανακάλυψη. Στις επιχώσεις του χώρου των θεατών, βρέθηκαν εκατοντάδες χάλκινα όπλα, κράνη, ασπίδες, θώρακες και περικνημίδες που θα είχαν αποτεθεί εκεί. Από μόνο του, αυτό το εύρημα είναι  σημαντικό αλλά είναι ακόμα πιο ενδιαφέρον ότι βρέθηκαν και ενδείξεις ότι πολλά από αυτά τα όπλα θα ήταν εκτεθειμένα για κάποιο χρονικό διάστημα  ως τρόπαια πάνω σε ξύλινους στύλους μέσα στο στάδιο και συγκεκριμένα στην κορυφή των αναχωμάτων όπου κάθονταν οι θεατές.

Αρχαία Ελληνική Ασπίδα, Ολυμπία

Μπρούτζινη εξωτερική επένδυση οπλιτικής ασπίδας. Στο χείλος φέρει την επιγραφή «ΔΑΝΚΛΑΙΟΙ ΡΕΓΙΝΟΝ» (δηλ. Ζαγκλαίοι [εκ] Ρηγίνων). Πρόκειται για τις πόλεις Ζάγκλη και Ρήγιο της Κάτω Ιταλίας (σημερινές Μεσσίνα και Ρέτζιο, στη Σικελία και την Καλαβρία αντίστοιχα). 6ος αιώνας π.Χ., μουσείο Ολυμπίας.

Το εύρημα αυτό αποδεικνύει το πόσο σημαντικό ήταν το ιερό του Δία ως χώρος προβολής των στρατιωτικών νικών των Ελλήνων.

Το στάδιο της Ολυμπίας ήταν για εκατοντάδες χρόνια ένα ειρηνικό πεδίο μάχης, όπου οι Έλληνες αγωνίζονταν για να καταδείξουν, όχι μόνο την προσωπική τους αξία, αλλά και τη δύναμη και ανωτερότητα των πόλεων τους.

Εξακολουθεί μάλιστα ακόμη και σήμερα να είναι χώρος διεξαγωγής αυτοσχέδιων και ανεπίσημων αγώνων δρόμου, μεταξύ των διαφόρων επισκεπτών του χώρου.

 

 

Advertisement

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.