Gallery

Εκεί που χόρευαν οι Μούσες

Ένας από τους μεγαλύτερους αρχαίους Έλληνες ποιητές, ο Ησίοδος, έζησε στο δεύτερο μισό του 8ου αιώνα π.Χ.

Σώζονται τρία  έργα του, «Θεογονία», « Έργα και Ημέραι» και «Η Ασπίδα του Ηρακλή» (αν και το τελευταίο είναι μάλλον ψευδεπίγραφο).

Σύμφωνα με τον αρχαίο ιστορικό Ηρόδοτο, ο Ησίοδος,  μαζί με τον Όμηρο ήταν οι ιδρυτές της ελληνικής θεολογίας. Στη Θεογονία, ο Ησίοδος περιγράφει την δημιουργία του κόσμου, την γέννηση των θεών, τους αγώνες και τους έρωτες τους.

Γενική άποψη της κοιλάδας των Μουσών

Στο «Έργα και Ημέραι» ο Ησίοδος υμνεί την δύναμη και την δικαιοσύνη του Δία, κάνοντας παραινέσεις στον αδελφό του Πέρση, με τον οποίο φαίνεται πως μάλλον είχαν οικονομικές διαφορές. Και σε αυτό το έργο  παραθέτει μύθους, όπως εκείνος της Πανδώρας αλλά και τον μύθο της διαδοχής των γενεών, που την παρουσιάζει σαν μια διαδικασία σταδιακής παρακμής από το ευτυχισμένο Χρυσούν Γένος του μακρινού παρελθόντος στο βασανισμένο Σιδηρούν Γένος της εποχής του.

Πρόκειται για το πρώτο έργο της ελληνικής ποίησης όπου ένας ποιητής χρησιμοποιεί τα προσωπικά του βιώματα και προβάλλει την άποψη του για την ζωή. Αποτελεί δε σημαντική πληγή πληροφοριών για την καθημερινή ζωή στην αρχαία Ελλάδα και ιδίως για την ζωή των γεωργών.  

Ο Ησίοδος γεννήθηκε και έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη μικρή κώμη της Άσκρας που βρίσκεται στην Βοιωτία. Η περιοχή του αρχαίου αυτού οικισμού έχει ταυτιστεί και βρίσκεται σε μια κοιλάδα στους πρόποδες του βουνού Ελικώνα, κοντά στα σύγχρονα χωριά Θεσπιές και Άσκρη.

Στο δυτικό άκρο της κοιλάδας βρισκόταν ένα ιερό αφιερωμένο στις Μούσες, το οποίο είχε ερευνηθεί ανασκαφικά τον 19ο αιώνα (και ξανά, πρόσφατα). Είχε ιδρυθεί τον 6ο αιώνα π.Χ. και γνώρισε μεγάλη ακμή και φήμη τον 3ο αιώνα π.Χ. Την εποχή εκείνη οι Θεσπιείς, που έλεγχαν την περιοχή, ίδρυσαν μεγάλες εορτές με μουσικούς αγώνες, τα Μουσεία, που τελούταν κάθε 5 χρόνια και προσέλκυαν μουσικούς και ποιητές από όλον τον ελληνικό κόσμο.

Πύργος του 4ου αι. π.Χ., στη θέση Πυργάκι. Πιθανολογείται πως είναι τμήμα της οχύρωσης της Ακρόπολης της Άσκρας

Στα Ρωμαϊκά χρόνια η εορτή αναβαθμίζεται και συνδέεται με τη λατρεία του Ρωμαίου Αυτοκράτορα. Η εορτή  μετονομάζεται σε «Μεγάλα Καισαρήα, Σεβαστήα, Μουσεία» και, εκτός από τους καθιερωμένους αγώνες μουσικής και ποίησης, βραβείο δίνεται και για ύμνους προς τον αυτοκράτορα.

Ιερό των Μουσών πρέπει να υπήρχε στην περιοχή ήδη από την εποχή του Ησιόδου, καθώς αναφέρεται ότι ο ποιητής είχε αφιερώσει σε αυτό έναν τρίποδα που είχε κερδίσει ως βραβείο σε ποιητικούς αγώνες.

Η ύπαρξη του ιερού απηχεί την από αρχαιοτάτων χρόνων σύνδεση της περιοχής του Ελικώνα με τις Μούσες, τις εννιά κόρες του Δία και της Μνημοσύνης. Ο ίδιος ο Ησίοδος περιγράφει πως οι Μούσες, αφού λουστούν τις πηγές του ποταμού Περμησσού και στην Ιπποκρήνη, χορεύουν στις κορφές του Ελικώνα και υμνούν με τις γλυκές φωνές τους το μεγαλείο του Δία και των υπόλοιπων θεών.

Από τις Ελικωνιάδες Μούσες το τραγούδι ας αρχίσουμε,
που του Ελικώνα το βουνό κατέχουν, το μεγάλο και πανίερο,
κι από την κρήνη γύρω τη μενεξεδιά με πόδια απαλά
χορεύουν και το βωμό του παντοδύναμου του γιου του Κρόνου.
Κι αφού το τρυφερό τους σώμα λούσουν στην πηγή
του Περμησσού ή του Αλόγου ή του πανίερου Ολμειού,
στήνουν χορούς στο πιο ψηλό σημείο του Ελικώνα,
ωραίους, θελκτικούς, ζωηρά κινώντας με τα πόδια τους.

Λέγεται μάλιστα πως εκεί συνάντησαν τον Ησίοδο και του εμφύσησαν την γνώση και το χάρισμα της ποίησης για να υμνεί τους θεούς.

Αυτές δίδαξαν κάποτε στον Ησίοδο το ωραίο τραγούδι,
καθώς τ᾽ αρνιά του ποίμαινε απ᾽ τον πανίερο Ελικώνα κάτω.
Τούτα τα λόγια πρώτα απ᾽ όλα μου είπανε οι θεές,
οι Ολυμπιάδες Μούσες, κόρες του Δία που βαστά αιγίδα:
«Ποιμένες της υπαίθρου, κακές ντροπές, στομάχια σκέτα,
γνωρίζουμε να λέμε ψέματα πολλά, με την πραγματικότητα όμοια,
μα ξέρουμε, σαν θέλουμε, να ψάλλουμε κι αλήθειες».

Έτσι είπαν του μεγάλου Δία οι κόρες με τον τέλειο λόγο
και μου ᾽δωσαν σκήπτρο, κόβοντας δάφνης πολύβλαστης κλωνί,
θαυμάσιο. Θεόπνευστη φωνή φύσηξαν μέσα μου,
για να υμνώ όσα στο μέλλον θα συμβούν κι όσα στο παρελθόν γινήκανε.
Και με προέτρεψαν να υμνώ των μακαρίων θεών το γένος των αιώνιων
κι αυτές τις ίδιες πρώτα κι ύστατα πάντοτε να ψάλλω.

Οι κορυφές του Ελικώνα όπου χόρευαν οι Μούσες και η κοιλάδα που έδωσαν την ποιητική έμπνευση στον Ησίοδο υπάρχουν ακόμα. Μπορούμε να περπατήσουμε ανάμεσα στα δέντρα και τα αμπέλια της, να καθίσουμε στις όχθες του ποταμού Περμησσού, να ατενίσουμε τις πλαγιές του πανίερου Ελικώνα και να ακούσουμε το τραγούδι των Μουσών.

Είναι ένα τοπίο που δεν έχει αλλάξει και πολύ από τότε που  ο Ησίοδος και πολλοί άλλοι ποιητές μετά από αυτόν ύμνησαν  τους θεούς και την ομορφιά του τοπίου γύρω από τον βωμό των μουσών.

Και όμως, αυτό το τοπίο κινδυνεύει με ανεπανόρθωτη καταστροφή. Εδώ και καιρό, μια εταιρεία κατασκευής αιολικών πάρκων επιμένει να στήσει ανεμογεννήτριες στις κορυφές γύρω από την κοιλάδα των Μουσών.

Παρά τις αντιδράσεις  της τοπικής κοινωνίας και τις δικαιολογημένες αντιρρήσεις της τοπικής εφορείας αρχαιοτήτων, το ΥΠΠΟ έδειξε  ιδιαίτερη βιασύνη να προωθήσει την έγκριση του έργου. Μάλιστα νωρίς σήμερα το πρωί, το ΚΑΣ (Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο) ενέκρινε ομόφωνα το έργο.

Η εγκατάσταση ανεμογεννητριών στην περιοχή θα αλλοιώσει  ανεπανόρθωτα το φυσικό τοπίο του Ελικώνα και την κοιλάδα των Μουσών. Η διάνοιξη δρόμων, η κατασκευή των ογκωδών θεμελίων και η υπόλοιπη υποδομή θα αφήσουν πληγές που θα υπάρχουν πολύ καιρό μετά το πέρας της λειτουργίας των γεννητριών (που θα λειτουργήσουν μόλις 25 χρόνια).

Ένας αρχαιολογικός χώρος δεν είναι μόνο οι πέτρες των μνημείων που τον αποτελούν. Είναι επίσης και το τοπίο που τον περιβάλλει, πόσο μάλλον όταν αυτό το τοπίο έπαιξε και παίζει σημαντικό ρόλο στον μύθο, στην ιστορία και την ταυτότητα του χώρου.

Δυστυχώς, ένα τοπίο που έμεινε ανέγγιχτο για αιώνες, τώρα θα βιαστεί και οι Μούσες θα αποχωρήσουν από τις κορυφές του Ελικώνα, διωγμένες από μπάζα και μπετονιέρες. Και εμείς θα μείνουμε άμουσοι, χωρίς θεόπνευστη έμπνευση, να βλέπουμε τα κόκκινα φωτάκια  των ανεμογεννητριών που θα αναβοσβήνουν τα βράδια.

_______________
Αποσπάσματα: Ησίοδος, Θεογονία, στίχοι 1-4 και 22-34, μτφρ. Στ. Γκιργκένη, Η Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα

2 comments on “Εκεί που χόρευαν οι Μούσες

  1. Εξαιρετική παρουσίαση ενός μεγάλου θρυλικού έργου. Διαβασμένου από μένα πολλές φορές. Κρατάς την παράδοση με εξαίρετες αναφορές. Την καλησπέρα μου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.