Gallery

Η κατάρα της Παλμύρας

Για την Παλμύρα έχουν γραφτεί πολλά τους τελευταίους μήνες μετά από την κατάληψη της από τις δυνάμεις του Ισλαμικού Κράτους, ιδίως τις τελευταίες μέρες, κατά τις οποίες καταστρέφονται μεθοδικά τα σημαντικότερα μνημεία της. Ο ναός του  Βαάλ, ο ναός του Βήλου  καθώς και τρεις από τους ταφικούς πύργους που δέσποζαν στην άκρη της αρχαίας πόλης έχουν καταστραφεί. Με πρόφαση δήθεν  τις θρησκευτικές επιταγές του Ισλάμ για την καταστροφή των ειδώλων, οι μαχητές του Ισλαμικού Κράτους καταστρέφουν από την αρχή του πολέμου σημαντικά μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Στην πραγματικότητα μόνος σκοπός τους είναι η συστηματική λεηλασία των αρχαιοτήτων για να πωληθούν στην Δύση έναντι υπέρογκων ποσών, τα οποία στην συνέχεια θα χρηματοδοτήσουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις τους.

Σύντομη ιστορική αναδρομή

Η Παλμύρα βρισκόταν σε θέση στρατηγικής σημασίας για τις επικοινωνίες και το εμπόριο, καθώς αναπτύχθηκε σε μια όαση στην βόρεια έρημο της Συρίας, πάνω στο σταυροδρόμι δύο σημαντικών εμπορικών δρόμων που συνέδεαν την Μέση και την Άπω Ανατολή με τα λιμάνια της ανατολικής Μεσογείου.

Στους τρεις αιώνες που ακολούθησαν την κατάκτηση της περιοχής από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ο μικρός σταθμός των καραβανιών εξελίχθηκε σε ένα κοσμοπολίτικο διοικητικό και εμπορικό κέντρο με μικτό  πληθυσμό Αράβων, Αραμαίων, Ελλήνων και Περσών. Τα ελληνικά και τα αραμαϊκά αποτελούσαν τις επίσημες γλώσσες, όπως αποδεικνύει το πλήθος των επιγραφών. Ο ιδιαίτερος πολιτισμός που αναπτύχθηκε στην πλούσια πόλη αποτελούσε ένα εκλεκτικιστικό μείγμα ρωμαϊκών, τοπικών αλλά και ιρανικών στοιχείων, που εκφράστηκαν τόσο μέσα από την μνημειακή αρχιτεκτονική της πόλης όσο και τη γλυπτική.

Νεότεροι χρόνοι

Η απομονωμένη θέση της αρχαίας πόλης στη μέση της Συριακής ερήμου συνέβαλε σημαντικά στην πολύ καλή διατήρηση των μνημείων της. Το 1753  οι εξερευνητές Robert Wood και James Dawkins δημοσίευσαν το έργο «Τα ερείπια της Παλμύρας» (The ruins of Palmyra). Το βιβλίο αυτό έκανε μεγάλη εντύπωση, τόσο στο ευρύ κοινό όσο και στους καλλιτεχνικούς κύκλους. Η αρχιτεκτονική της Παλμύρας επηρέασε την εξέλιξη της σύγχρονης ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής και διακοσμητικής τέχνης,  ενώ λογοτέχνες και ζωγράφοι άντλησαν την έμπνευση τους από  την ιστορία της πόλης, ιδίως από τη θρυλική βασίλισσα Ζηνοβία, που δημιούργησε μια βραχύβια αυτοκρατορία με έδρα την Παλμύρα, για να δει τελικά την πόλη της να καταστρέφεται πριν οδηγηθεί αλυσσοδεμένη στην Ρώμη.

Η πρόσβαση στην Παλμύρα παρέμεινε δύσκολη και επικίνδυνη καθ’ όλη την διάρκεια του 19ου αιώνα και συχνά απαιτούνταν μεγάλη ένοπλη συνοδεία για τους περιηγητές, πράγμα που αύξανε το ενδιαφέρον και τον εξωτισμό της.

Δείγματα της τέχνης της Παλμύρας, ιδίως η γλυπτική της, έγιναν περιζήτητα από συλλέκτες και μουσεία. Αυτό αποδείχτηκε κατάρα για την πόλη καθώς, για την ικανοποίηση της ζήτησης, άρχισε  η λεηλασία των ερειπίων και των νεκροταφείων της Παλμύρας από ντόπιους και μη. Έτσι δημιουργήθηκαν πολλές συλλογές παλμυρηνών έργων σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική.

Παλμυρηνά έργα στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, από όσο γνωρίζω, εκτίθενται δύο έργα προερχόμενα από την Παλμύρα. Και τα δύο έφτασαν στο μουσείο ως δωρεές ιδιωτών.

Το πρώτο είναι μια εικονιστική κεφαλή από τιμητικό  άγαλμα. Απεικόνιζε έναν άγνωστο εξέχοντα πολίτη της Παλμύρας ο οποίος πιθανώς υπηρετούσε ως ιερέας  της αυτοκρατορικής λατρείας καθώς φοράει ένα στεφάνι που συναντάται σε πορτραίτα ιερέων από άλλες περιοχές της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Το έργο χρονολογείται στα τέλη του 2ου αιώνα μ.Χ., όταν η Παλμύρα είχε ήδη αποκτήσει το προνόμιο της ελεύθερης πόλης από τον αυτοκράτορα Αδριανό και είναι σημαντικά επηρεασμένο από τη Ρωμαϊκή τέχνη.

Palmyran portrait, Athens (2)

Το δεύτερο έκθεμα είναι ένα τμήμα αναγλύφου από ταφικό μνημείο το οποίο χρονολογείται στον 3ο αιώνα την εποχή που η Παλμύρα βρισκόταν στο απόγειο της ακμής της.  Απεικονίζει ένα νεαρό άνδρα με σγουρά μαλλιά, μουστάκι και κοντό γενάκι. Τα στυλιστικά του χαρακτηριστικά το εντάσσουν απόλυτα στην παλμυρηνή τέχνη.

Palmyran portrait, Athens (1)

Οι κάτοικοι της Παλμύρας, ιδίως τα μέλη των ανωτέρων τάξεων, έδιναν ιδιαίτερη προσοχή στα επιτάφια μνημεία, τα οποία ονόμαζαν Οίκους της Αιωνιότητας. Αυτά άλλοτε είχαν μορφή υπόγειων θαλάμων με πολυτελή διακόσμηση και άλλοτε ταφικών πύργων και οικιών. Μέσα σε αυτά τα ταφικά μνημεία υπήρχαν θήκες όπου τοποθετούνταν οι σοροί των νεκρών και οι οποίες σφραγίζονταν με ανάγλυφα που έφεραν είτε προσωπογραφίες των νεκρών είτε ακόμα και πολυπρόσωπες σκηνές στις οποίες φαίνονται να απολαμβάνουν τα αγαθά τους με την συνοδεία συγγενών η υπηρετών.

Εξόριστοι ή πρόσφυγες;

Θα μπορούσε κάποιος να πει πως τα δύο αυτά έργα, ενταγμένα μέσα στην αφήγηση για την εξέλιξη της ελληνικής τέχνης και πώς αυτή επηρέασε και επηρεάστηκε από τους γύρω της πολιτισμούς, ήταν μέχρι πρότινος εξόριστοι από την πόλη της Παλμύρας. Ο ανώνυμος ιερέας και ο νέος άνδρας βρίσκονταν μακριά από τα ιερά, τους δρόμους, τις στοές και τα ταφικά μνημεία της πόλης όπου έζησαν. Πιθανώς στα μάτια τους να είναι  αποτυπωμένη η νοσταλγία για την μακρινή Παλμύρα και τα θαύματα της.

Δυστυχώς από τώρα και στο εξής δεν είναι πια εξόριστοι, αλλά πρόσφυγες, από μια πόλη που είχε την κατάρα να είναι ένα μοναδικό κέντρο όπου οι παραδόσεις των μεγάλων πολιτισμών τη εποχής της συναντήθηκαν και βρήκαν ένα ιδανικό περιβάλλον αρμονικής συνύπαρξης και  ανάπτυξης.

Οι πρόσφυγες της Παλμύρας στο Μουσείο Μπενάκη έχουν να μας διηγηθούν πολλές ιστορίες – ας τις ακούσουμε.

ΥΓ.

Το μόνο που μπορώ να ελπίζω είναι ότι τα εκατομμύρια Σύριοι πρόσφυγες που φεύγουν από τη χώρα τους εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου και της εκστρατείας του ΙΚ, θα είναι το ίδιο ευπρόσδεκτοι όπως και τα έργα τέχνης της Παλμύρας.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s