Οι άνεμοι των Αρχαίων Ελλήνων

Όσοι έχουμε κάνει βόλτα στην Πλάκα έχουμε περάσει από τους Αέρηδες κι έχουμε τα ανάγλυφα των ανέμων, που κάποια άγνωστα χέρια σκάλισαν εκεί ψηλά πριν από 22 αιώνες.

Πόσοι όμως από εμάς απλώς κοιτούν και πόσοι βλέπουν πραγματικά; Τι κρατούν στα χέρια τους οι άνεμοι; Τι είναι αυτά τα αντικείμενα; Ποια η σημασία τους;

Το Ωρολόγιον του Κυρρήστου έχει οκτώ πλευρές, στις οποίες εικονίζονται οι επικρατέστεροι άνεμοι, αντίστοιχοι με την περιοχή του ορίζοντα από την οποία έρχονται.

Αρχίζοντας από το Βορέα, τον πρώτο άνεμο που βλέπει κανείς από την είσοδο του αρχαιολογικού χώρου, και προχωρώντας κατά τη φορά των δεικτών του ρολογιού (όπως κάνουν οι περισσότεροι επισκέπτες, που βλέπουν το μνημείο χωρίς να εισέλθουν στο χώρο), οι άνεμοι που απεικονίζονται είναι οι εξής:

1 ΒΟΡΕΑΣ Τραμουντάνα

1. Βόρειος: ο Βορέας ή Απάρκτιον (η σημερινή Τραμουντάνα) συμβολίζει το χειμώνα. Παγωμένος και βουερός, είναι λογικό να έχει για σύμβολό του μια μπουρού (μεγάλο κοχύλι).

2 ΚΑΙΚΙΑΣ Γρέγος

2. Βορειοανατολικός: Ο Καικίας (σημερινός Γραίγος), επίσης χειμωνιάτικος άνεμος, εικονίζεται με μια ασπίδα από την οποία ρίχνει χαλάζι.

3 ΑΠΗΛΙΩΤΗΣ Λεβάντες

3. Ανατολικός: Απηλιώτης (σημερινός Λεβάντες), ένας ευχάριστος φθινοπωρινός άνεμος που κουβαλά καρπούς σε ένα απόπτυγμα του μανδύα του.

4 ΕΥΡΟΣ Σιρόκος

4. Νοτιοανατολικός: ο Εύρος (σημερινός Σιρόκος), ισχυρότατος άνεμος, όπως δείχνουν τα ταραγμένα ρούχα του, που στο Αιγαίο φέρνει φοβερές φουρτούνες. Όταν είναι ήπιος, φέρνει υγρασία και καταχνιά, κάτι που υποδηλώνεται από το καλυμμένο χέρι του και το μανδύα, που φαίνεται σα να κρύβει το πρόσωπό του.

5 ΝΟΤΟΣ Όστρια

5. Νότιος: ο Νότος (σημερινή Όστρια), αγαπημένος των γεωργών, φέρνει απαλές, συνεχείς βροχές. Κρατά ένα αγγείο το οποίο αδειάζει προσεκτικά, ποτίζοντας τη γη.

6 ΛΙΨ Γαρμπής

6. Νοτιοδυτικός: ο Λιψ (σημερινός Γαρμπής) ένας ούριος άνεμος που αγαπούν οι ναυτικοί, γι αυτό εικονίζεται να κρατά ένα άφλαστον, δηλαδή την απόληξη της πρύμης, σπρώχνοντας το σκάφος προς τον προορισμό του.

7 ΖΕΦΥΡΟΣ Πουνέντες

7. Δυτικός: ο Ζέφυρος (σήμερα Ζέφυρος ή, για τους ναυτικούς, Πουνέντες) ένας ευχάριστος ανοιξιάτικος άνεμος που φέρνει – τι άλλο; – λουλούδια.

8 ΣΚΙΡΩΝ Μαΐστρος

8. Βορειοδυτικός: ο Σκίρων (γνωστός και ως Αργέστης, Ιάπυξ ή Ολυμπιάς), είναι ο σημερινός Μαΐστρος. Ένας άνεμος που φέρνει συχνά καταιγίδες και προκαλεί καταστροφές, απεικονίζεται να σκορπίζει αναμμένα κάρβουνα από ένα μαγκάλι, σύμφωνα με μια θεωρία, ή, κατ’ άλλους, να αδειάζει απότομα μια υδρία.

Προσέξτε πώς οι χειμωνιάτικοι άνεμοι εικονίζονται ως άνδρες μέσης ή μεγαλύτερης ηλικίας με βαριά ρούχα και μπότες (εμβάδες). Αντίθετα, οι καλοκαιρινοί άνεμοι είναι νέοι με ελαφρά ρούχα, μερικοί μάλιστα και ξυπόλητοι, όπως ταιριάζει στην πιο ζεστή εποχή του έτους. Ο συμβολισμός ψύχος-γηρατειά, ζέστη-νιάτα, ισχύει ακόμη και σήμερα: ο χειμώνας παρουσιάζεται πάντα ως γέρος με λευκή γενειάδα, ενώ η άνοιξη είναι όμορφη κοπέλα και το καλοκαίρι παλικαράκι.

Πότε θα δείτε τους αέρηδες; Ο χώρος της ρωμαϊκής αγοράς είναι ανοιχτός 8:30 ως 15:00 το χειμώνα (1 Νοεμβρίου ως 31 Μαρτίου) και 8:00 ως 19:30 το καλοκαίρι (1 Απριλίου ως 31 Οκτωβρίου). Ωστόσο το μνημείο και τα ανάγλυφα των ανέμων είναι ορατά έξω από τον περίβολο, ακόμη κι όταν ο χώρος είναι κλειστός. Οι καλύτερες ώρες για να παρατηρήσει κανείς τα γλυπτά είναι όταν ο ήλιος πέφτει από το πλάι, δηλαδή νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα. Οπωσδήποτε, ποτέ ο φωτισμός δε μπορεί να είναι εξίσου καλός σε όλες τις πλευρές. Μοναδική λύση στο πρόβλημα: επισκεφτείτε τους Αέρηδες πολλές φορές, διαφορετικές ώρες της ημέρας – το αξίζουν και με το παραπάνω.

Φωτό της εβδομάδας: οι Αέρηδες

Στην καρδιά της Αθήνας, στην Πλάκα, στον αρχαιολογικό χώρο της Ρωμαϊκής Αγοράς, υπάρχει ένα μικρό αλλά ξεχωριστό μνημείο που έδωσε το όνομά του στην οδό Αιόλου, ο Πύργος των Ανέμων, γνωστός και ως «οι Αέρηδες.» Το όνομα οφείλεται φυσικά στη ζωφόρο με τις φτερωτές ανδρικές φιγούρες που συμβολίζουν τους βασικούς ανέμους. Το κανονικό όνομα του κτιρίου είναι Ωρολόγιον του Κυρρήστου, από το το δημιουργό του, αστρονόμο Ανδρόνικο από την Κύρρο της Μακεδονίας.

tower of the winds, Athens, Greece

Σκοπός του ωρολογίου ήταν, φυσικά, η μέτρηση του χρόνου, πράγμα που πετύχαινε με δύο τρόπους: ένα υδραυλικό ρολόι στο εσωτερικό του (κλεψύδρα) το οποίο τροφοδοτούσε νερό που ερχόταν από την Ακρόπολη, και, εξωτερικά, με ηλιακά ρολόγια σε κάθε πλευρά του. Είναι πιθανόν ότι ο πύργος οφείλει το ύψος του στην πρόθεση να είναι ορατά τα ρολόγια πάνω από τις στέγες των γειτονικών κτιρίων. Στην κορυφή του κτιρίου υπήρχε ένας ανεμοδείκτης με μορφή Τρίτωνα, έτσι ώστε όσοι σήκωναν το κεφάλι να βλέπουν τόσο την ώρα όσο και την κατεύθυνση του ανέμου εκείνη τη στιγμή.

Ο πύργος βρίσκεται δίπλα ακριβώς στη ρωμαϊκή αγορά, που χτίστηκε τον 1ο αιώνα π.Χ., πράγμα που οδήγησε στην πεποίθηση ότι ήταν περίπου σύγχρονός της. Σήμερα ωστόσο, οι αρχαιολόγοι πιστεύουν πως, κατά πάσα πιθανότητα, το κτίριο είναι προγενέστερο και χρονολογείται από τα μέσα του 2ου αιώνα π.Χ.

Στην μακρά και ταραχώδη ιστορία του, ο Πύργος των Ανέμων γνώρισε πολλές αλλαγές, προσαρμοζόμενος στις ανάγκες των εκάστοτε χρηστών του. Τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες μετατράπηκε σε εκκλησιά ή βαπτιστήριο γειτονικής εκκλησίας. Πολύ αργότερα, επί τουρκοκρατίας, έγινε τεκές (δηλαδή τόπος συγκέντρωσης) στροβιλιζόμενων δερβίσηδων.

Στην αρχαία Ελλάδα, η σημαντικότερη παράμετρος της μέτρησης του χρόνου δεν ήταν η ακρίβεια (δεν υπήρχαν δρομολόγια τραίνων και ολυμπιακά ρεκόρ) αλλά η εναλλαγή των εποχών, οι μεταβολές του καιρού, η κατάλληλη εποχή για αγροτικές εργασίες ή θαλάσσια ταξίδια και, φυσικά, ο σωστός χρόνος τέλεσης των θρησκευτικών εορτών. Αυτός είναι ο λόγος της ύπαρξης των ανέμων στη ζωφόρο κάτω από τη στέγη – κάθε άνεμος συμβολίζει την εποχή κατά την οποία είναι επικρατέστερος.

Στο επόμενο άρθρο μου θα εξετάσω τον κάθε άνεμο ξεχωριστά και τα σύμβολα που τους συνοδεύουν.

Φωτό της εβδομάδας: ομίχλη στην Αθήνα

Από χτες ο καιρός ήταν παράξενος. Ήμουν στου Φιλοπάππου, και από εκεί ο Σαρωνικός είχε μετατραπεί σε μια θάλασσα ομίχλης.

Athens fog (1)

Η Καστέλα είχε γίνει νησί, όπως η Αίγινα και η Σαλαμίνα.

Athens fog (3)

Μόνο τα πιο ψηλά κτίρια ξεχώριζαν κι ένα ιστιοφόρο που σαν ψεύτικο αρμένιζε μέσα στα σύννεφα.

Athens fog (4)

Σήμερα το πρωί, η πόλη είχε αλλάξει όψη. Τα νότια προάστια, τα νησιά, η Πελοπόννησος, και τα βουνά του λεκανοπεδίου είχαν εξαφανιστεί.

Athens fog (8)

Αναρωτιέμαι, όσοι ξεκινούσαν κανονικά για τις δουλειές τους, πόση σημασία έδιναν σ’ αυτό το φαινόμενο, που όσα χρόνια ζω στην Αθήνα δεν έχω ξαναδεί;

Athens fog (7)

Από το παράθυρό μου η μισή πόλη έλειπε, και μαζί της ένα πολύ σημαντικό μνημείο.

Athens fog (6)

Ευτυχώς, μόλις ανέβηκε λιγάκι ο ήλιος, η τάξη αποκαταστάθηκε – η Ακρόπολη επανεμφανίστηκε και, λίγο αργότερα, το υπόλοιπο λεκανοπέδιο.

Athens fog (9)

Θα τη θυμάμαι όμως αυτή τη μέρα, που για την Αθήνα είναι πιο σπάνια κι από χιόνι.

By Aristotle Koskinas, Greek Tourist Guide Posted in Uncategorized
Gallery

Φωτό της εβδομάδας: Αλκυονίδες στην Αρχαία Αγορά

This gallery contains 1 photo.

Μπορεί σήμερα ο καιρός να είναι βροχερός, αλλά ο Γενάρης μας χάρισε πολλές όμορφες μέρες. Φύλαξα μια από αυτές για σήμερα:

Gallery

“Αρχαία που δε βλέπονται, γρήγορα λησμονιούνται…”

This gallery contains 18 photos.

ή “Η μεταφορά των αρχαίων του Συντάγματος στην Πανεπιστημιούπολη του Ζωγράφου“ Πέρυσι, σημαντικές αρχαιότητες ανακαλύφθηκαν κατά την κατασκευή του μετρό της Θεσσαλονίκης. Πιο συγκεκριμένα, ανακαλύφθηκε ολόκληρη η καρδιά της βυζαντινής πόλης, με τους κεντρικούς δρόμους της πλακοστρωμένους και οικήματα κατά … Συνέχεια ανάγνωσης

Gallery

Ένα κεραμίδι με ιστορία

This gallery contains 3 photos.

Οι φίλοι με ξέρουν για γνωστό κεραμιδολόγο (ή κεραμιδομανή, όπως προτιμάτε). Επί είκοσι περίπου χρόνια μελετώ (ή, σωστότερα, προσπαθώ να βρω το χρόνο να μελετήσω) αρχαία κεραμίδια και, πείτε ό,τι θέλετε, εγώ τα βρίσκω συναρπαστικά. Όμως ποτέ σ’ όλη τη … Συνέχεια ανάγνωσης

Gallery

Φωτό της εβδομάδας: Ζάππειο Μέγαρο

This gallery contains 2 photos.

Αγαπητοί φίλοι, συγνώμη που εξαφανίστηκα τόσον καιρό. Είχα πολλά στο κεφάλι μου και φυσικά, είχα να συνέλθω από το σοκ που ξαφνικά εμείς οι Έλληνες, οι παρίες της Ενωμένης Ευρώπης, βρεθήκαμε ξαφνικά στο τιμόνι της Ένωσης. Έτσι, για λόγους ασφαλείας, … Συνέχεια ανάγνωσης

Gallery

Καλή χρονιά

This gallery contains 1 photo.

Αγαπητοί φίλοι, Εύχομαι η νέα χρονιά να φέρει υγεία κι ευτυχία σε εσάς και όλους όσους αγαπάτε. Χρόνια πολλά και καλή χρονιά.

Gallery

Αυτή δεν είναι η Αθήνα

This gallery contains 16 photos.

Αναμφίβολα η έβδομη τέχνη είναι σπουδαία – είναι μεγάλη τέχνη το να μαγεύεις το θεατή, να νιώθει σαν αληθινό κάτι που από την αρχή ως το τέλος είναι προσποιητό. Τώρα μάλιστα τα ψηφιακά εφφέ μπορούν να δημιουργήσουν κόσμους ολόκληρους με … Συνέχεια ανάγνωσης

Gallery

Ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου

This gallery contains 1 photo.

Ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου   Η φωτογραφία που βλέπετε τραβήχτηκε το 1944 στην Αθήνα. Το τεθωρακισμένο και οι βρετανοί αλεξιπτωτιστές που το συνοδεύουν δεν πυροβολούν γερμανούς, αλλά έλληνες αντάρτες, εκείνους που πριν λίγο ήταν σύμμαχοί τους … Συνέχεια ανάγνωσης