Gallery

Η Ελλάς ευγνωμονούσα

Χιλιάδες αγωνιστές πολέμησαν από το 1821 έως και το 1829 για την ανεξαρτησία. Χιλιάδες από αυτούς σκοτώθηκαν, τραυματίστηκαν ή έμειναν ανάπηροι, ενώ χιλιάδες έχασαν τις εστίες τους.

Υμνήθηκαν, από την λαϊκή και την λόγια μούσα, με πλήθος ποιημάτων, τραγουδιών και κειμένων. Ενέπνευσαν τη δημιουργία ζωγραφικών και γλυπτικών έργων από Έλληνες και ξένους καλλιτέχνες. Από την απελευθέρωση έως σήμερα, για το επίσημο ελληνικό κράτος αλλά και για την ελληνική κοινωνία, έχουν εικονική σημασία. 

Βρυζάκης, Η Ελλάς ευγνωμονούσα

 

Ποια ήταν όμως η τύχη των βετεράνων του Αγώνα μετά την ανεξαρτησία; Ποια ανταμοιβή επιφύλαξε το νεοσύστατο ελληνικό κράτος σε αυτούς που έχυσαν το αίμα τους για τη δημιουργία του;

Βρυζάκης, ανάπηρος αγωνιστής

Οι Αγωνιστές

Σύμφωνα με πληροφορίες της εποχής και τα απομνημονεύματα διαφόρων αγωνιστών, όπως ο Κασομούλης, μετά τη λήξη της Επανάστασης υπήρχαν περίπου 15.000 άτακτοι πολεμιστές. Πολλοί από αυτούς ήταν επαγγελματίες κλέφτες και αρματολοί, συνηθισμένοι σε έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο ζωής. Πριν αλλά και κατά την διάρκεια του αγώνα, θεωρούσαν τους εαυτούς τους ανώτερους από τους υπόλοιπους, τόσο επειδή ήταν ένοπλοι όσο και εξαιτίας του ηρωικού ήθους που είχε καλλιεργηθεί. Για τους ανθρώπους αυτούς ο στρατιωτικός βίος και ότι αυτός συνεπαγόταν ήταν η μόνη επιλογή. Η μετάβασή τους σε ένα ειρηνικό τρόπο ζωής θα ήταν ούτως ή άλλως δύσκολη καθώς, από τη μια δε διέθεταν την απαιτούμενη γνώση για την εξάσκηση κάποιου επαγγέλματος, ενώ από την άλλη, ήταν ψυχολογικά και ηθικά ανέτοιμοι να ενταχθούν στην κοινωνία ως απλοί πολίτες.

Βρυζάκης, Δύο πολεμιστές

Φυσικά η μεγάλη πλειοψηφία των αγωνιστών ήταν αγρότες και ποιμένες που εθελοντικά άφησαν τα χωράφια τους και τις οικογένειες τους  για να πολεμήσουν ή αναγκάστηκαν να πάρουν τα όπλα λόγω των συνθηκών. 

Το πρόβλημα γινόταν ακόμα μεγαλύτερο από το γεγονός ότι πολλοί  από αυτούς καταγόταν από περιοχές όπως η Θεσσαλία, η Μακεδονία και η Ήπειρος, που βρέθηκαν εκτός των ορίων του Ελληνικού κράτους. 

Οι αποκατάσταση τους ήταν αναγκαία  για να προληφθούν πιθανές πολιτικές και κοινωνικές αναταραχές. Δύο ήταν οι πιθανές λύσεις: είτε οι άτακτοι θα μπορούσαν να ενταχθούν στα οργανωμένα σώματα του ελληνικού στρατού, ώστε να συνεχίσουν να προσφέρουν στρατιωτικές υπηρεσίες (ανάλογες με τις ικανότητες και την εμπειρία τους), είτε θα μπορούσαν να τακτοποιηθούν οικονομικά με τη διανομή κτημάτων από τις εθνικές γαίες 

Οι ίδιοι οι αγωνιστές τουλάχιστον ανέμεναν να αναγνωριστούν από το ελληνικό κράτος οι θυσίες τους και να λάβουν κάποια αντίστοιχη ανταμοιβή. Δυστυχώς όμως οι προσδοκίες αυτές δεν εκπληρώθηκαν.

Τσόκος, Γέρος αγωνιστής που παίζει λύρα

Ο Καποδίστριας

Κατά την διάρκεια της διακυβέρνησης του Καποδίστρια, χιλιάδες άτακτοι εντάχθηκαν σε χιλιαρχίες, οι οποίες στην συνέχεια αναδιοργανώθηκαν σε 20 ελαφρά τάγματα και άλλα σώματα, στα οποία υπηρετούσαν περίπου 9000 αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και στρατιώτες. Τελικός στόχος του Καποδίστρια ήταν να γίνει μια σταδιακή εκπαίδευση και αφομοίωση των ατάκτων στον τακτικό ελληνικό στρατό. 

Λόγω των οικονομικών δυσχερειών αλλά και της πολιτικής κατάστασης, το μέτρο αυτό δεν απέδωσε. Αξιωματικοί και στρατιώτες ένοιωθαν απογοητευμένοι καθώς έβλεπαν άλλους να αναλαμβάνουν αξιώματα και οι δικές τους προσδοκίες να μην πραγματοποιούνται. Αυτό τους έκανε ευάλωτους στην αντικυβερνητική προπαγάνδα. Μετά  τη δολοφονία του Καποδίστρια, τα τάγματα διαλύθηκαν συμβάλλοντας στην γενικότερη αναρχία που επικράτησε.

Ο Όθωνας

Μετά την έλευση του Όθωνα, λήφθηκαν δραστικά μέτρα για την επίλυση του προβλήματος. Αντί όμως να γίνει προσπάθεια επανένταξης των ατάκτων στον ελληνικό στρατό, διατάχθηκε, το Μάρτιο του 1833,  η διάλυση και ο αφοπλισμός όλων των σωμάτων και η κατάταξη μικρού μόνο μέρους των πολεμιστών στον τακτικό στρατό. Αντίθετα από τον Καποδίστρια, οι Βαυαροί αξιωματούχοι δεν είχαν καμία γνώση της ελληνικής πραγματικότητας και θέλησαν να επιβάλλουν άμεσα μια νέα και ξένη προς τις τοπικές συνήθειες πρακτική. Αυτή η λύση όπως ήταν φυσικό προκάλεσε πολλές αντιδράσεις εκ μέρους των παλικαριών. Χιλιάδες παλιοί αγωνιστές συγκεντρώθηκαν στο Άργος και άρχισαν να διαμαρτύρονται. Η αντίδραση της αντιβασιλείας ήταν άμεση. Οι αρχηγοί των «ταραξιών» συνελήφθησαν και οι υπόλοιποι αναγκάστηκαν να αφοπλισθούν. Ο Βαυαρός αξιωματικός Χριστόφορος Νέζερ περιγράφει με γλαφυρό τρόπο την συναισθηματική φόρτιση των πολεμιστών που παρέδιδαν τα όπλα τους:

Νέζερ

Όσοι αρνήθηκαν να παραδώσουν τα όπλα τους, καταδιώχθηκαν από τα Βαυαρικά στρατεύματα, με αποτέλεσμα πολλοί από αυτούς  να καταφύγουν στα βουνά, στρεφόμενοι στη ληστεία (πράγμα που πρόσθεσε άλλο ένα πρόβλημα στο νεοσύστατο κράτος).

Οικονομική αποκατάσταση βετεράνων

 Όσον αφορά στην οικονομική και υλική αποκατάσταση των αγωνιστών τα πράγματα δεν ήταν καλύτερα. Παρότι η κυβέρνηση έλαβε μέτρα για την οικονομική ανακούφιση των αγωνιστών, είτε αυτά ήταν ανεπαρκή είτε καθυστέρησε σημαντικά η εφαρμογή τους.

Εκτός από διάφορα θεσμικά και διοικητικά μέτρα, η κυβέρνηση προέβη και σε διανομή κτημάτων από τις εθνικές γαίες. Οι διαδικασίες όμως προχωρούσαν πάρα πολύ αργά. Ενώ το διάταγμα είχε εκδοθεί το 1836, η εφαρμογή του ξεκίνησε το 1838. Διανεμήθηκαν περίπου 270 χιλιάδες στρέμματα σε διάφορες περιοχές της χώρας, αριθμός πολύ μικρός σε σύγκριση με τα δέκα εκατομμύρια στρέμματα που είχε αποκτήσει το ελληνικό κράτος. Πολλά από αυτά τα κτήματα βρισκόταν σε άγονες ή χέρσες περιοχές, ενώ οι κάτοικοι κάποιων περιοχών δεν καλοδέχονταν τους νεοφερμένους. Παρά τις όποιες καλές προθέσεις, το μέτρο αυτό δε μπόρεσε να εξασφαλίσει μια αξιοπρεπή διαβίωση στους παλιούς αγωνιστές.

Τσόκος, Μικρός οδηγεί τυφλό αγωνιστή

Βεβαίως υπήρχαν και περιπτώσεις αγωνιστών που επωφελήθηκαν από τα μέτρα της αντιβασιλείας. Πρώην αξιωματικοί και αρχηγοί των ατάκτων σωμάτων λάμβαναν μισθούς, επιδόματα και συντάξεις, ενώ και στη διανομή γαιών έπαιρναν  περισσότερη γη από τους υπόλοιπους στρατιωτικούς.

Την κατάσταση χειροτέρευε και η γραφειοκρατία που επικρατούσε στην κρατική μηχανή, η οποία υπέβαλλε τους παλαίμαχους αγωνιστές σε πρωτόγνωρη για αυτούς ταλαιπωρία και ηθικό εξευτελισμό [1], με αποτέλεσμα πολλοί από αυτούς να παραιτηθούν από τα δικαιώματά τους ή να μη μπορέσουν να τα διεκδικήσουν.

Η τύχη επιφύλαξε σκληρή μοίρα στους απλούς και ανώνυμους αγωνιστές της Ελληνικής Επανάστασης οι οποίοι είδαν ξένους ή επαναπατρισμένους Έλληνες να δρέπουν τους καρπούς των δικών τους θυσιών, ενώ οι ίδιοι παρέμεναν πένητες και παραγνωρισμένοι. Έτσι πολλοί από αυτούς προτίμησαν να καταφύγουν στην Οθωμανική αυτοκρατορία για να επιβιώσουν, παρά να στραφούν ενάντια στο κράτος για την ελευθερία του οποίου είχαν πολεμήσει. Όπως χαρακτηριστικά περιγράφει ο Μακρυγιάννης:

Makrygiannis

 

________________________

[1] Βλ. το θεατρικό έργο «Ο Υπάλληλος» του Μ. Χουρμούζη, που εικονογραφεί με τρόπο γλαφυρό την κατάσταση.

Πηγές: Μακρυγιάννη, Απομνημονεύματα, Κασομούλη, Απομνημονεύματα, Νέζερ, Απομνημονεύματα, Βακαλόπουλου Απ. Ε., Τα ελληνικά στρατεύματα του 1821, κ.ά.

Πηγή πρώτου πίνακα

Πηγή υπολοίπων πινάκων: Βρυζάκης, Τσόκος.

Πηγή κειμένων: Βακαλόπουλος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.